woensdag 30 april 2014

Een Duitse schuilkelder in Baarn

Eerlijk gezegd had ík er nog nooit van gehoord, maar wist u dat er in Baarn een Duitse schuilkelder te vinden is? De kelder is te vinden achter de villa's aan de Prinses Beatrixlaan en loopt vanaf de hoek met de Lt.Gen. van Heutzlaan door de achtertuinen van de Beatrixlaan richting voormalig Badhotel. Karla Roskamp tipte mij hierover en zij trok de stoute schoenen aan. Ze vroeg aan de bewoners van de Beatrixlaan of Groenegraf.nl een kijkje mocht nemen in deze schuilkelder. En dat mocht! Hier een verslag.

De ingang van het eerste deel van de schuilkelder

Bram Wijsmuller met achter hem een
schilderij van sleepboot 'Holland'
Toen ik mijn echtgenote Anja vroeg of zij op de hoogte was van het bestaan van deze schuilkelder keek ze me verbaasd aan. 'Wist je dat niet dan?", was haar antwoord. Zij wist het blijkbaar. Ze vertelde me dat haar vader, dus mijn schoonvader, Karel Jansen, die als particulier bij Wijsmuller werkte, haar regelmatig meenaam naar de woning van Bram Wijsmuller aan de Beatrixlaan. Bram Wijsmuller (1920-1987) was directeur van de bekende rederij Wijsmuller. De schuilkelder liep door de achtertuin van zijn woning. Anja heeft in die schuilkelder nog wel gespeeld. Op de plek van de woning van Wijsmuller is nu de prestigieuze "residentie Beatrijs" te vinden, maar bij de bouw van dit appartementencomplex is de schuilkelder in tact gebleven.

Deze schuilkelder is zeer bijzonder. Wegens kostenbesparing hebben de Duitsers de kelder niet van beton maar van baksteen gemaakt. Het is gebouwd ná 1943. In Nederland is slechts één vergelijkbaar object bekend en dat is te vinden in het Limburgse Echt.

Ons bezoek begon in de tuin van Prinses Beatrixlaan 5 waar één van de ingangen van de schuilkelder te vinden is. De bewoners verleenden Karla en mij de toegang tot de schuilkelder en stonden toe om foto's te maken. De heer des huizes vertelde dat de schuilkelder tegenwoordig door vleermuizen, die daar 's winters overwinteren, bewoond wordt. Inmiddels hadden deze bewoners hun onderkomen verlaten want de winter is voorbij. En zo mochten en konden wij een kijkje nemen. Een mooie gemetselde trap bracht ons naar beneden in de kelder waar een grote houten deur ons toegang verschafte tot de kelder.

Voor de ingang van de kelder ligt een betonnen vloertje waarin de voetafdrukken van Duitse laarzen (met spijkers) nog steeds te zien zijn. Door de deur links is een kleine ruimte waar nu metselstenen opgestapeld liggen, die overgebleven zijn bij de bouw van de mooie woning op Beatrixlaan 5. Rechtsaf loop je de gang in die al snel tegen een blinde muur loopt. De gang is dichtgemetseld en hoewel de gang aan de andere kant nog tientallen meters doorloopt, kunnen we niet verder.
Onze begeleider zag wel dat we natuurlijk heel erg nieuwsgierig waren naar wat er aan de andere kant van de muur te zien was. Hij bood ons aan de buurman te bellen en te vragen of we daar ook een kijkje mochten nemen. Die kans lieten wij ons natuurlijk niet ontnemen.

De ingang van het tweede gedeelte van de schuilkelder
Ook de buurman heette ons van harte welkom en bracht ons naar de ingang van het vervolg van de schuilkelder. Dit deel ligt dus in de tuin van 'Residentie Beatrijs' waar voorheen de woning van Bram Wijsmuller stond. Midden in de prachtige tuin was de ingang te vinden en ook hier moesten we via een gemetselde trap afdalen naar een houten deur die ons de toegang verschafte. In het eerste gedeelte van de kelder, het gedeelte dat we eerder hadden bezocht, was verlichting aangebracht, maar hier moesten we gewapend met zaklantaarn naar binnen. De verlichting in de kelder zelf werkte niet meer.

De muurschildering met sleepboot 'Holland' geschilderd door John Wijsmuller
Wat we binnen tegenkwamen was indrukwekkend. Binnenkomend door de houten deur zie je links en rechts twee tientallen meters lange gangen. De linker gang loopt naar het eerste deel van de schuilkelder, bij de buurman, waar we eerder waren en waar we tegen de blinde muur aan liepen. Rechtsaf een nog langere gang met verschillende kamers links en rechts. Met een zaklantaarn door de donkere gangen en ruimtes struinen was best spannend!

Het door Fred Wijsmuller geschilderde kapersschip
In een paar ruimtes waren overduidelijk nog herinneringen aan de familie Wijsmuller te vinden. Op de muren staan muurschilderingen van schepen afgebeeld, onder andere van sleepboot 'Holland'. Een afbeelding die ik bij contacten met de familie Wijsmuller wel vaker ben tegen gekomen. Dhr. Fred Wijsmuller uit Soest, zoon van Bram Wijsmuller vertelde dat de kinderen Wijsmuller elk een eigen kamer in de schuilkelder hadden, in de tijd dat zij op dat adres woonden. De muurschilderingen zijn rond 1960 aangebracht. De sleepboot is door broer John geschilderd en Fred heeft het kapersschip in de andere kamer geschilderd. Aan het eind van de lange donkere gang was rechts nog een kleine ruimte waar vroeger het toilet was.


Ik vond het een heel bijzondere ervaring om een kijkje in deze Duitse schuilkelder te mogen nemen en ik dank Karla voor het contact leggen met de bewoners van de Prinses Beatrixlaan. Natuurlijk ook dank aan de bewoners zelf die ons dit kijkje in het unieke stukje geschiedenis van Baarn toestonden.

Met dank aan dhr. en mw. Mastenbroek, dhr. Kamerbeek en dhr. F. Wijsmuller.

Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op  Facebook en Twitter

6 opmerkingen:

  1. Heel interessant en niet eerder van gehoord.
    Hoewel ik van af mijn geboorte daar in de buurt gewoond heb. Op Gerrit v.d. Veenlaan (vroeger Spoorweglaan) 12A.

    Wat ik me afvraag is: waarom is deze uitgebrijde schuilkelder aangelegd? Voor wie ,of wat, was het? Waarom precies op die plek? Waar tegen moest deze kelder bescherming dienen? Zeker niet 'bomwerend'.
    Heeft iemand hier naar onderzoek gedaan? In kaart gebracht enzo?
    Laatste vraag: is dit 'gebouw' beschermd onder de monumenten zorg?
    Al vast bedankt voor eventuele antwoorden. Ik ben benieuwd.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Edgewater. De Duitsers hadden de villa's in de buurt van de kelder in beslag genomen en in gebruik genomen. De kelders waren inderdaad niet bomwerend. Aan het begin van de oorlog werden dat soort kelders nog van beton gemaakt, maar naarmate de oorlog vorderde raakte het geld op en werden de kelders gemetseld. Ze zullen gedacht hebben:"Dit is beter dan niets".

      Verwijderen
  2. Beste Edgewater,
    De kelder is inderdaad niet bomwerend. De Duitsers hadden de omliggende villa's in beslag en in gebruik genomen. Aan het begin van de oorlog bouwden de Duitsers de schuilkelders nog in beton, maar later in de oorlog was het geld op en werden ze gemetseld. Slechtere kwaliteit dus, maar ze zullen gedacht hebben: "Iets is beter dan niets".

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Bedankt voor de uitleg Eric.
    Vreemd hoe die Duitsers zich bezig hielden in de oorlog.
    Wordt deze schuilkelder nu officieel beschermd voor zijn historische waarde?
    Benieuwd.

    Jurrie F. Bekker
    Canada
    ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Jurrie,
      In 2005 heeft de Raad voor Cultuur een positief advies uitgebracht aan de toenmalige Staatssecretaris van Onderwijs, mevr. Van der Laan om van de schuilkelder een monument te maken. Ik zie hem echter niet op de lijst met monumenten staan. Ik meen me te herinneren dat een aantal bewoners, bij wie de kelder door de tuin loopt, destijds bezwaar gemaakt hebben tegen het tot monument uitroepen van de kelder. Zo herinner ik me dat, ik weet het niet meer zeker.

      Verwijderen
  4. Leuk dat dat nog bestaat. Als kind heb ik daar regelmatig in gespeeld. Spannend, want je mocht er niet komen.

    BeantwoordenVerwijderen