zaterdag 6 juni 2015

De Tweede Wereldoorlog in Baarn (8)

door Wim Velthuizen


Dit verhaal vanaf het begin lezen? Klik hier voor deel 1

Dit is geen algemene politieke of economische beschouwing, omdat daarover al veel is gepubliceerd. Hier beperken wij ons tot een aantal lokale gebeurtenissen, opgetekend uit de monden van Baarnaars. Alle genoemde namen zijn echt. De archieven van de Historische Kring Baerne gaven veel informatie. Daarnaast zijn veel boeken en het internet gebruikt om het volgende verhaal te vertellen en een indruk te geven van de leefomstandigheden in Baarn in de jaren 1940-1945. De basis van dit verhaal is ontstaan toen de Historische Kring Baerne een hoofdstuk over de Tweede Wereldoorlog opnam in het boek 1000 jaar Baarn.

Het einde van de oorlog nadert

Hoe slecht het een paar weken voor de bevrijding was met de voedselvoorziening blijkt uit de volgende zin, opgeschreven op 22 april 1945: “Het vorige week toegezegde brood was er niet, weer 400 gram per persoon per week op bonnen, hoewel er geen bloem is, zal ook deze week geen brood verkrijgbaar zijn.”

Het is 25 april 1945 als de Duitse artillerie opstellingen, o.a. bij Buitenzorg en in de Jac. van Lenneplaan bijzonder actief worden en de hele dag suizen de granaten over Baarn. In het begin van de avond wordt het vuur beantwoord door de geallieerden. De meeste mensen verschuilen zich in (schuil)kelders. De familie van de Meent woont dicht bij die Duitse kanonnen in de kuil bij de Van Lenneplaan. Zij zoeken en veilige plaats bij kasteel Groeneveld. Onderweg wordt moeder getroffen door een granaatscherf, maar ze slagen er in de ijskelder te bereiken en brengen daar de nacht door. De volgende dag begint zonder beschietingen en ze gaan terug naar huis.

Op die 25ste april slaan granaten in op verschillende plaatsen in het centrum en eisen de eerste slachtoffers van dit offensief. De heer Lukas Scheppers wordt dodelijk getroffen, evenals Hilde Fernhout en mevrouw Gielen-Schoots. Vanwege het speruur is medische hulp niet mogelijk. Een Arnhemse evacué, W.A. Nijman, die zich hier veilig waande na de slag om Arnhem verliest hierbij ook het leven.

Overlijdensakte van de uit Arnhem geëvacueerde heer Nijman

In het dagboek van Henk van Zuidam staat: ‘Die oeroude beuken van de Heemstralaan hadden ons gespaard. Vele van de granaten waren in de bomen terecht gekomen. Er was een granaat op de kippenstal gekomen, overal hingen dode kippen, een haan liep verdwaald rond en hond Tommie lag dood aan de ketting.’

Toch is dit een teken dat de bevrijders naderen. De spanning stijgt met de dag. Veel Duitsers vertrekken uit het dorp. Ze nemen mee wat ze maar te pakken kunnen krijgen. Een soldaat pleegt zelfmoord in een bootje op de Eem, enkele deserteurs worden in Baarn op straat doodgeschoten. De familie Riphagen (waarvan twee zoons in het verzet zitten) in de Bremstraat verbergt een nacht twee doodsbange gedeserteerde Duitse kindsoldaten van 17 jaar. De volgende dag zijn ze in stilte verdwenen. Uit dankbaarheid stoppen ze een briefje van 25 gulden in de bijbel die in de kast staat met een briefje als dank.

Op 1 mei denderen de Engelse Lancaster bommenwerpers en Amerikaanse vliegende forten laag over de daken. Ze zijn op weg voor voedseldroppings, door de Duitsers voor de uitgehongerde bevolking toegestaan. Er gaan geruchten dat de Duitsers zich al zouden hebben overgegeven in Denemarken. Op 4 mei worden er 60 zakken meel gedropt bij de Naald. Het ergste leed lijkt geleden.

7 mei 1945: de burgemeester is terug, de bevolking stroomt samen voor het gemeentehuis
Als Radio Oranje op 5 mei 1945 meldt dat de lang verwachte capitulatie een feit is, wil men in Baarn de vlag al uitsteken. Met de nog aanwezige fanatieke Duitsers zou dat slecht kunnen aflopen. Het standrecht is nog steeds van kracht: een fanatieke Duitser schiet op een meisje omdat ze een oranje corsage draagt. De NSB burgemeester, Ir. van der Hoeven, zegt officieel nog niets te weten van de overgave. Op maandag 7 mei wappert dan toch eindelijk de driekleur van de toren op de Brink en op het gemeentehuis: Baarn is echt vrij. De burgemeester loopt met oranje in het knoopsgat om zijn hachje te redden. Hij wordt echter regelrecht naar het politiebureau gebracht en de rood-wit-blauwe vlag aan zijn huis wordt naar beneden gehaald. Het is gebeurd met het schrikbewind. En dan komt daar Crescendo aan, gevolgd door burgemeester Van Reenen, die met applaus en gejuich wordt ontvangen bij het gemeentehuis.

De bevrijders op de Brink in Baarn, op de achtergrond garage Messing

Niet lang daarna komen de eerste Engelsen Baarn binnenrijden. Ze worden met gejuich begroet en iedereen wil wel een stukje op zo’n gevechtswagen meerijden. Het is eindelijk vrede.

Het prinselijk gezin keert terug op Soestdijk. De schooljeugd uit Soest en Baarn wordt uitgenodigd in de voortuin, waar een kinderfeestje is georganiseerd. De prinsesjes vieren het feest uitbundig mee.

Langzaam komt het normale leven in Baarn weer op gang. Drie jaar later, toen Prinses Juliana koningin werd en in paleis Soestdijk bleef wonen, zou Baarn de residentie van Nederland worden.



Een bevrijder

Tot slot het unieke verhaal van Douglas J. Gentle, van de Britse 49 West Riding Division, Polar Bears:

Doug Gentle
“Vanuit Normandië (juni 1944) trokken we noordwaarts, maar Arnhem (sept. 1944) was één brug te ver. Na een lange winter in Venray konden we eindelijk verder. Op 5 mei gaf Duitsland zich over. Wat een opluchting! Alle gevaar was nog niet geweken en in mijn verkenningswagen reed ik altijd vooraan. Als eerste Britse eenheid stopten we in Baarn. Ons hoofdkwartier kwam in paleis Soestdijk, waar ik sliep in een kleine kamer bij de hoofdingang. Op mijn tweede dag in Baarn ontmoette ik in de Laanstraat tandarts Grootveld. Hij nodigde ons bij hem thuis uit en ik ontmoette dochter Willy. Hoewel onze eenheid verder ging als bezettingsleger in Duitsland hield ik contact met haar en toen ik weer terugging naar Engeland besloten we te trouwen. Ik ben dankbaar dat Koning George VI in 1944/45 mijn overtocht naar Baarn betaalde. Nu, zestig jaar later, kijk ik met dankbaarheid en warme gevoelens terug op onze jaarlijkse bezoeken aan Baarn om de herdenking op 4 mei en Bevrijdingsdag op 5 mei mee te maken.”

Dit schreef hij in 2005 voor het Comité 4 en 5 Mei Baarn, opdat volgende generaties iets zouden weten over de jaren 1944/45. Het was voor mij, uw auteur, ook de reden om de Tweede Wereld Oorlog op de website van Stichting Groenegraf.nl onder woorden te brengen. Douglas Gentle overleed in 2007 bij een herdenkingsbezoek aan Venray, waar hij gedurende de winter van 1944/45 was toen de opmars van de geallieerde troepen door de mislukte slag om Arnhem tot staan kwam.


Geraadpleegde bronnen o.a.:

De belangrijkste informatie kreeg ik door gesprekken met een zestigtal oudere Baarnaars, die mij uit eigen ervaring gebeurtenissen vertelden.

Een en ander kon ik verifiëren en uitbreiden door het raadplegen van:

Nederlands Instituut voor Oorlogs Documentatie (NIOD), Amsterdam
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIHM), Den Haag
De Baarnsche Courant, jaargangen 1940 – 1941, Nieuwsblad voor Soest en Baarn 1941 – 1945
Dr. L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog (14 delen)
S.J. Vermeulen, Baarn in Oorlogstijd
J.K. van Loon, Baarn in Oorlogstijd 1940-1945
Ad van Liempt, De Jacht op het Verzet
Bert Onclin, Zij hebben onder ons gewoond (eigen uitgave)

Mijn dank aan iedereen die het mogelijk heeft gemaakt om dit te schrijven en zo voor het nageslacht te bewaren..




Baarn, mei 2015,  Wim A. Velthuizen


Eerdere delen van dit verhaal lezen? 

Klik hier voor deel 1
Klik hier voor deel 2
Klik hier voor deel 3
Klik hier voor deel 4
Klik hier voor deel 5
Klik hier voor deel 6
Klik hier voor deel 7

De serie "De Tweede Wereldoorlog in Baarn" is opgetekend door Wim Velthuizen. Gedeeltes van deze serie zijn gepubliceerd in het prachtige boek '1000 jaar Baarn' uitgegeven door de Historische Kring Baerne. Aangezien de ruimte in het boek beperkt was, kon het verhaal slechts deels opgenomen worden in het boek. Het complete verhaal wordt door publicatie van deze serie via de website van Stichting Groenegraf.nl gedeeld, met vriendelijke toestemming van de Historische Kring Baerne. Wij willen hiervoor Wim Velthuizen en de HKB hartelijk danken!

Website Historische Kring Baerne: www.historischekringbaerne.nl

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen