Hannie Akkerman, verloofde van een verzetsstrijder

Johanna Wilhelmina Akkerman (1923-1995) en
Albertus Dirk Kleisen (1922-1944), verlovingsfoto

Rond dodenherdenking / Bevrijdingsdag afgelopen jaar plaatste ik een artikel in dit weblog over verzetsstrijder Bert Kleisen. Albertus Dirk Kleisen hield zich in de periode 1943-1944 bezig met de hulp aan geallieerde piloten. Later hield hij zich bezig met de opbouw van RVV-groepen in Leiden en Den Haag. Die pleegden overvallen op distributiekantoren om aan bonnen en geld te komen voor de illegaliteit. Bert moest dit met de dood bekopen. Op 28 oktober werd hij door de Duitsers gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte.

Onlangs werd ik benaderd door dhr. Pieter Smit. Hij schreef ons dat Bert Kleisen zich ruim een jaar voor zijn dood had verloofd met zijn moeder, Hannie Akkerman. Johanna Wilhelmina (Hannie) Akkerman is geboren op 19 mei 1923 in Mamassa, een dorpje in het midden van Celebes, Nederlands Indië, tegenwoordig Sulawesi. Haar ouders waren Wicher Akkerman en Lydia Hundhausen. Vader Wicher was hulpprediker in Mamassa en moeder Lydia verpleegster. Een ideale combinatie, omdat de hulppredikers verantwoordelijk waren voor de kerk, het onderwijs in hun ressort en ook voor de verpleging en distributie van medicijnen etc. Hulppredikers wisselden om de paar jaar van standplaats. Dat was natuurlijk niet een ideale situatie voor opgroeiende kinderen, die ook telkens van school moesten wisselen. Vaak waren op de kleinere eilanden of in de binnenlanden niet eens scholen. Moeder Lydia gaf de kinderen vaak zelf les, vanwege het gebrek aan scholen!

In 1935 ging het echtpaar met verlof en woonden ze een tijdlang in Oldenzaal. In april 1936 gingen Wicher en Lydia weer terug naar Nederlands Indië. De kinderen, Liesel, Paul en Hannie Akkerman, gingen naar Zutphen, maar dat beviel niet. Een jaar later kwamen de kinderen naar Baarn, waar ze werden ondergebracht bij een oudere zus van Wicher, Wilhelmina (Mina) Akkerman en haar echtgenoot Willem Dijksma. Mina en Willem woonden op Borneostraat 13.

Familie Kemkers, het gastgezin voor Hannie en Liesel Akkerman

In 1939 verhuisden de zusjes Liesel en Hannie Akkerman naar de familie Kemkers, die eerst aan de Tromplaan 22 woonden en op 18 december 1942 verhuisden naar de Van Wassenaerlaan 6. Broer Paul Akkerman ging naar Bussum, waar hij bij een neef van Wicher, Luit Kwantes, in huis kwam.

In maart 1942 werd Java door de Japanners veroverd. Een maand later werd vader Wicher Akkerman geïnterneerd. Ze woonden toen in Poerwokerto op Java waar hij predikant was. Er kwam toen natuurlijk geen geld meer uit Nederlands Indië naar Nederland en de zusjes Hannie en Liesel moesten werk zoeken. De familie Kemkers had het niet breed. Hannie heeft een tijdje in een boekwinkel in Baarn gewerkt. Moeder Lydia werd in december 1942 geïnterneerd. Zij heeft de oorlog goed overleefd. In de verschillende kampen heeft ze altijd hard gewerkt als verpleegster. Vader Wicher stierf vier weken na de bevrijding aan hongeroedeem, dysenterie, chronische enteritis, etc. De zware ontberingen in drie-en-een-half jaar kampen hadden zijn tol geëist.

In de hongerwinter is dochter Hannie Akkerman op een fiets zonder banden, op velgen dus, naar Enschede gefietst, waar haar oom Anton Akkerman, oudere broer van Wicher, en zijn echtgenote Geertje woonden. Broer Paul was daar al sinds 1939 in huis. In 1946 kwam moeder Lydia terug uit Indië. Ook zij kwam in eerste instantie bij Anton en Geertje in huis.

Het verlovingskaartje van Haniie Akkerman en Bert Kleisen

Evert Jan Bosch (1888-1971)

In de tijd dat Hannie nog in Baarn woonde, verloofde ze zich, zoals ik al schreef, met Bert Kleisen. Op 20 december 1941 leerde Hannie Bert kennen en op 22 augustus 1943 hebben ze zich verloofd. Hannie kwam ook vaak bij de ouders van Bert, Gerrit Kleisen en Maria van Ruler. Door de oorlog is het, zoals u begrijpt, nooit tot een huwelijk gekomen. Natuurlijk door alle belevenissen van het gezin Akkerman, maar uiteraard vooral door het lot dat Bert Kleisen ten deel viel. Ten tijde van de verloving woonde Hannie Akkerman in bij de familie Bosch aan de Torenlaan. Evert Jan Bosch (1888-1971) was oprichter en directeur van uitgeverij Bosch & Keuning aan de Bremstraat in Baarn. Hij was getrouwd met  Catharine Wieske. Het echtpaar was kinderloos. Zij zagen Hannie Akkerman als haar eigen dochter en waren erg lief voor haar.

Pieter Smit, zoon van Hannie Akkerman, zit nog vol met vragen over zijn moeder. Zijn moeder is in 1995 overleden. Aan haar kan hij dus geen vragen meer stellen. Bij deze dus een oproep aan onze lezers. Heeft u Hannie Akkerman gekend, of kunt u meer vertellen over het gezin Akkerman, laat het ons weten. Wij brengen u in contact met Pieter Smit.

Pieter stelde een aantal specifieke vragen:

Wie heeft mijn moeder, Johanna Wilhelmina (Hannie) Akkerman (1923-1995), gekend en kan mij over haar vertellen?

Wie kan mij meer vertellen over de familie Bosch-Wieske, waar mijn moeder heeft ingewoond?

Wie weet in welke boekhandel in Baarn mijn moeder in de oorlog heeft gewerkt en zijn er nog foto's van die boekhandel?

Mevr. Van de Riet, Hannie Akkerman en dhr. Van de Riet

Mijn moeder heeft in de oorlog ook een paar maanden gewoond bij meneer en mevrouw Van de Riet. Wie weet wie dit zijn, waar ze woonden en wie kan mij meer over hen vertellen?

Liesel Akkerman, Mien Vogel en Hannie Akkerman. Foto gemaakt in 1939

Mijn moeder had in de oorlog contact met een zekere Mien Vogel. Wie weet wie dit is en wie kan mij meer vertellen?

Tot zover de vragen van Pieter Smit. Pieter is bezig een boek te schrijven over zijn grootouders, Wicher Akkerman en Lydia Hundhausen. Natuurlijk wordt hier ook de geschiedenis van hun kinderen in Baarn beschreven. Hiervoor is alle informatie welkom, en natuurlijk ook graag foto's.

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op  Facebook en Twitter

Grimmestein tijdens de Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog, 1914-1918. De wereld was in rep en roer, Nederland bleef weliswaar neutraal, maar bereidde zich toch op het ergste voor. 500.000 mannen werden in Nederland gemobiliseerd. Ze moesten hun gezin en hun werk in de steek laten om zich op het ergste voor te bereiden. Voor Nederland kwam het niet tot oorlog, maar het had natuurlijk wel een enorme impact op het dagelijks leven. Bovendien brak aan het einde van de Eerste Wereldoorlog ook nog de Spaanse Griep uit. Die zorgde voor dood en verderf onder de bevolking, zonder dat er echt oorlog uitgebroken was.

In dit artikel ziet u wat beeldmateriaal uit die tijd.

Grimmestein nu, er is nog niet veel veranderd.

Deze foto is gemaakt bij boerderij Grimmestein aan het Zuidereind. De namen van de personen zijn me niet bekend, maar in die tijd woonde veehouder Jan Koelen (1850-1919) met zijn gezin op de boerderij. Jan was een zoon van Gerrit Koelen en Maria Bouwmeester. Jan trouwde in 1888 met Agnes Schimmel. Uit dit huwelijk werden twee dochters geboren, Maria Johanna Koelen (1890-1970) en Johanna Maria Koelen (*1892). Toen deze foto gemaakt werd waren deze dochters dus tussen de 25 en 30 jaar oud. Mogelijk zitten die jongedames op de wagen.

Links bij het paard en achter de wagen staan twee militairen. De man rechts is denk ik geen militair.

Volgens mij is ook deze foto bij Grimmestein genomen. De fotograaf staat nu met de rug naar de boerderij toe. Het witte hek op de achtergrond is volgens mij hetzelfde hek als op de bovenste foto. Twee dames zitten op de paarden. Zijn dit de dochters van Jan Koelen en Agnes Schimmel? Ik vermoed het wel. Ik durf er wel geld op te zetten dat Maria Johanna en Johanna Maria Koelen op deze foto te zien zijn. Drie militairen op deze foto. Het valt me op dat deze militairen lichte jassen dragen. De linker is zelfs helemaal in een licht pak. Weet iemand of dit gebruikelijk was? Kan iemand aan de uniformen zien wat voor militairen dit waren?

Deze foto is volgens mij niet gemaakt op boerderij Grimmestein, maar hij is gebruikt als ansichtkaart. De kaart is afgestempeld op 16 september 1915 in Enschot, bij Tilburg. Achterop de kaart is te zien dat H. Schothorst de kaart schrijft aan Mej. J. Koelen, Aan den Eem, Baarn.
Hij schrijft het volgende:

"Beste J.
Ik had net die briefkaart geschreven toen ik in eene die reuzenkiek van me zag, ik denk die zal ik er nog maar bij doen, maar aan niemand laten zien hoor dat kan lijden. Ontvang nog eens mijne groeten, daag, 
H. Schothorst"

Dat de foto aan niemand getoond mag worden is bij deze mislukt...

Het adres van Grimmestein was in die tijd Zuidereind 8. Op nummer 7 woonden een familie Schothorst. Is deze H. Schothorst een lid van deze familie?

De achterzijde van de foto

Mej. J. Koelen is zonder twijfel Johanna Maria Koelen (*1892), die in het dagelijks leven Jansje genoemd werd. Wie de afzender H. Schothorst is, weet ik niet. Vast staat dat hij op de foto is afgebeeld, dat schrijft hij immers zelf. Hieronder plaats ik nog een uitvergroting van de afgebeelde personen. Misschien herkent iemand deze H. Schothorst.

Op deze foto moet dus H. Schothorst staan. Herkent iemand hem? Wie is hij?

H. Schothorst is in ieder geval niet de aankomende echtgenote van Jansje Koelen. Zij trouwde in 1920 met Willem van den Hoven. Ze zou haar hele leven op Grimmestein blijven wonen blijkens dit familiebericht. Zuidereind 23, Baarn is het huidig adres van boerderij Grimmestein. Vroeger was het adres Zuidereind 8.

Johanna Maria Koelen

Nog zo'n mooie foto. Weer militairen afgebeeld. De foto is denk ik op een boerderij gemaakt, zie de paarden achter de militairen,  maar ik denk niet dat de foto op Grimmestein gemaakt is. Wel is Johanna Maria (Jansje) Koelen te zien op de foto. Zij is de rechter van de twee dames. De linker dame is zeer waarschijnlijk haar zus Maria Johanna Koelen.

Iedereen die meer kan vertellen over Grimmestein, familie Koelen of familie Schothorst aan het Zuidereind wordt uitgenodigd te reageren. Tevens zou het leuk zijn om meer over de uniformen van de militairen te weten. Wie kan er meer vertellen?

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op  Facebook en Twitter

Hondenkarren in het Baarnse straatbeeld

Ik werd vorige week benaderd door dhr. Bert Willemen uit Rijen. Hij is beheerder van de website www.hondmethondenkar.nl en had op groenegraf.nl een foto van een hondenkar gezien. Hij wilde de foto graag gebruiken op mijn site. Het ging om onderstaande foto die we in 2009 mochten ontvangen van dhr. R.D. Kragt uit Gemonde.

Adrianus Pieter Derksen (1908-1948) met een hondenkar van melkfabriek Amersfortia

Dit is geen Baarn, maar Amersfoort. Achter de kar loopt Adrianus Pieter Derksen (1908-1948), zoon van Berend Adrianus Derksen en Hendrika Christina Pineda. Adriaan werkte bij de in 1987 gesloopte melkfabriek 'Amersfortia'. Deze fabriek was te vinden aan de Van Randwijcklaan in Amersfoort. Als u goed kijkt ziet u onder de handkar een hond staan. Deze hond zat vast aan de kar en zorgde ervoor dat Adriaan minder zwaar hoefde te duwen aan zijn kar.

Naar aanleiding van de vraag van dhr. Willemen dacht ik, laat ik eens kijken of ik nog meer foto's van zulke hondenkarren heb. Tot mijn eigen verbazing vond ik maar liefst vier van zulke foto's.

Gerdines van Schaaik (1887-1938)

Deze foto ontving ik van dhr. Raymond van Schaaik. Op de foto is de in Baarn geboren broodbezorger Gerdines van Schaaik (1887-1938) afgebeeld. Zoon van Jaspert van Schaaik en Diena Kuiper. Ook onder deze kar is een hond te zien, die zijn baasje helpt bij het voortbewegen van de broodkar.

Dirk van den Broek (1884-1940)

Nog zo'n mooie foto. Deze ontving ik van Anja Laurijsen-Van Kooij uit Baarn. Afgebeeld is Dirk van den Broek (1884-1940), zoon van Gerrit Hendrik van den Broek en Johanna Maassen. Dirk was kruidenier en aangesloten bij de Coop Vooruit. Ook onder deze kar een hond die zijn baas helpt bij het transport.

Willem Radstok (1870-1942)

Helemaal goed te zien is het niet, maar ook onder deze kar is een hond te vinden. De snuit van de hond is net achter het voorste wiel te zien bij de klomp van Willem Radstok (1870-1942), zoon van Gerrit Radstok en Elisabeth Smit. Willem woonde in de Elisabethstraat en in de Gaslaan. Hij had vele beroepen: schoorsteenveger, arbeider, opperman en zelfs handelaar in onroerende goederen. De foto mochten we ontvangen van mevr. M.M. Broerze uit Soest.

Willem Radstok (1970-1942) met de zussen Jannetje en Melisje van de Bunt. Het jongetje is waarschijnlijk Cor Limper, zoontje van Jannetje van de Bunt.

Ook deze foto ontving ik van mevr. M.M. Broerze uit Soest en ook hier staat Willem Radstok afgebeeld. Het is slecht te zien, maar volgens mij ligt ook hier een hond onder de kar.

Blijkbaar kwam het fenomeen hondenkar vaker voor dan ik dacht. Bovendien dacht ik bij een hondenkar altijd dat de hond vóór de kar liep en de kar achter zich aan trok. Dat zal ongetwijfeld ook gebeurd zijn, maar op deze foto's is in alle gevallen de hond onder de kar gebonden. Pas in 1962 werden hondenkarren (natuurlijk terecht!) verboden.

Heeft u nog van dit soort foto's? Laat het dan alstublieft weten. Ik maak graag een scan van de foto's.

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Kerkstraat Baarn, toen en nu

Over het hoekje Brinkstraat / Kerkstraat hebben we het al gehad. Daar was het sigarenwinkeltje van Hilhorst te vinden. Zijn buurman in de Kerkstraat was slager Van Mill. Zijn slagerij was te vinden op nummer 6.

Een foto uit 1926 het prachtige pand van vleeshouwer C.M. van Mill

Het pand in 2004

Cornelis Matthijs van Mill werd op 26 maart 1880 in Utrecht geboren als zoon van Frederik Pieter Willem van Mill en Adriana Johanna van Zetten. Het vleeshouwen zit Cornelis Matthijs in het bloed. Ook zijn vader en zijn broer (die ook Frederik Pieter Willem van Mill heet) zijn vleeshouwer. De reden waarom hij naar Baarn kwam zal de liefde geweest zijn. Hij trouwt namelijk in 1917 met Wijntje Haarman, dochter van veehouder Teunis Haarman en Willemijntje Meijer. Haarman had zijn veehouderij ook aan de Kerkstraat.

Op de foto is naast de slagersknechten is ook nog een jongedame in klederdracht uit Bunschoten-Spakenburg te zien. Dat is Jannetje van de Groep-Beekhuis (1907-2004), ook werkzaam in de slagerij.

Het pand van Van Mill is nog steeds te vinden in de Kerkstraat. Als je goed oplet zie je dat er ook nog steeds herinneringen aan de vleeshouwerij aan het rond 1910 gebouwde pand te vinden zijn. In de voorgevel zijn namelijk een gebeeldhouwde koeienkop en twee varkenskoppen gemetseld.

De gemetselde koppen in de gevel van het pand

Een blik in de Kerkstraat vanaf de Brinkstraat. Rechts ziet u nog net de slagerij van Van Mill

En zo ziet het er nu uit

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Fotografen met decorstukken

Hoezo saaie portretfoto's. De studio-fotografen van vroeger konden er ook wat van hoor. Niet alleen saaie staatsieportretten, nee hoor, ook vroeger lieten ze hun fantasie los op hun foto's. Attributen zoals mooie stoelen, tafels, een boek in de hand, een beertje of pop voor het kind waren regelmatig te zien. Of complete geschilderde decorstukken waardoor het leek alsof de geportretteerde door een bos wandelde. Geschilderde landschappen dienden als achtergrond. Sommige fotografen gingen zelfs nog een stapje verder, een paar voorbeelden ziet u hieronder.

Kijk dit noem ik nu inventiviteit. Zet die kinderen niet gewoon voor een gekleurd achtergrondje, nee, een mooi geschilderd landschap als achtergrond. Natuurlijk waren de kinderen al mooi aangekleed voor de foto, maar mogelijk is zelfs de kleding afkomstig van de fotograaf. De hoedjes in ieder geval, dat mogen we wel aannemen. En het autootje, prachtig toch? Deze foto mag bij mij zo aan de muur hangen hoor. Niks saaie foto!
Deze kinderen zijn Jean, Annie, Jan en Gerrit Lankhorst, kinderen van Pieter Lankhorst en Teuntje Grootveld. Het jongetje Gerrit is geboren in 1910, dus ik schat dat de foto rond 1915 gemaakt is. Met dank aan mevr. T. Lankhorst uit Baarn voor deze foto.

Nog maar zo'n foto doen? Okay, deze dan:

Nou, deze foto doet niet onder voor de eerste hoor. Weer een prachtig geschilderd landschap, de kinderen weer op zijn zondags aangekleed, geen auto, maar een bootje dit keer en één van de kinderen heeft een peddel vast om het beeld compleet te maken. Wat me wel opvalt is dat de kinderen niet echt blij kijken. Voor zo'n foto moest natuurlijk lang stil gezeten worden. Daar worden kinderen uiteraard niet echt vrolijk van. Maar wat is dit weer een mooie foto!
Deze foto is afkomstig uit de collectie van de inmiddels overleden heer Jan Schouten uit de Hoofdstraat in Baarn. Bij de foto staat de naam 'Alfrink' vermeld. Wellicht een bevriende of verwante familie van familie Schouten? Wie het weet mag het zeggen. Ook deze foto zal naar schatting begin vorige eeuw gemaakt zijn.

Erg lief en snoezig allemaal die foto's, maar bij de foto's hieronder schiet de fotograaf zijn doel toch wel een beetje voorbij.

Ik begrijp wel, deze foto is natuurlijk niet serieus bedoeld, maar ik moet toch wel even knipperen met mijn ogen als ik naar deze volwassen kerels kijk in een autootje van bordkarton. Natuurlijk een prachtige foto voor in de verzameling, maar zou deze foto ook echt aan de muur in de woonkamer gehangen hebben? Ik denk van niet!
Deze foto is gemaakt in Amsterdam bij Snel-Fotografie 'Rembrandt' aan de Reguliersbreestraat 28. De foto is gebruikt als ansichtkaart, opgestuurd door Cornelis Hoogeboom aan J. Koelen die bij de Eem woonde op Grimmestein. Helaas is op het stempel op de postzegel niet leesbaar wanneer de kaart verstuurd is. De kaart is in ieder geval in Eemnes afgestempeld. Cornelis Hoogeboom ((1889-1992) staat zelf op de foto. Hij zit achter het stuur. De heer links is zijn vader, Arnoldus Hoogeboom (1847-1934) Bovengenoemde Jan Koelen is een aangetrouwde zwager van Arnoldus. Jan Koelen is overleden in 1919. De foto moet dus voor die tijd gemaakt zijn. Arnoldus is geboren in Baarn maar vertrekt later naar Eemnes, waar zijn zoon Cornelis ook geboren is.

De heren hieronder zijn denk ik bij dezelfde fotograaf geweest:

Zou het inderdaad dezelfde fotograaf geweest zijn, of was het kartonnen autootje een attribuut dat door  meerdere fotografen gebruikt werd? Bovenstaande heren zien eruit alsof het leden van de pers zijn. Eén ding staat vast, de tweede persoon van rechts is dat in ieder geval niet. Dat is namelijk Teunis Lammertse (1893-1971), geboren Baarnaar, zoon van Elbert Lammertse en Grietje Veldhuizen. Teunis was rangeerder, geen lid van der pers dus. Wie de overige heren zijn weet ik niet. Wellicht collega's tijdens een uitje? De pers-kostuums zijn mogelijk weer attributen van de fotograaf.

Ludieke foto's maken tijdens een dagje uit was geen uitzondering. Hieronder nog zo één:

Zou deze foto echt in Scheveningen gemaakt zijn? Waarschijnlijk wel. Op de achtergrond natuurlijk niet de echte pier, maar een geschilderde uitvoering. En u raadt het al, ook het bootje is niet echt. De foto is in 1931 gemaakt. Links op de foto is Jacob de Ruiter (1912-2005), zoon van Klaas de Ruiter en Gijsje Willemse. In het midden zit Evert Pater (1912-1999), zoon van Johannes Albertus Martinus Pater en Grietje Wouters. Wie de jongeman rechts is weet ik (nog) niet. U wel? Laat het dan alstublieft even weten! Met dank aan dhr. J.A.M. Pater, Baarn voor de foto.

En de dames op onderstaande foto zijn waarschijnlijk ook een dagje naar Scheveningen geweest:

Alweer prachtig in scene gezet. Mooie geschilderde lucht en zee. Op de boot staat 'Scheveningen' geschreven. De linker dame is ons niet bekend. Rechts, aan het roer zit de Baarnse Alida van Oostrum (1904-1975), dochter van Peter van Oostrum en Aaltje Schouten. Kent u haar vriendin? Laat het ons weten. Deze foto mochten we ontvangen van dhr. J.E. van Oostrum uit Baarn, waarvoor dank.

Deze foto's doen allemaal wat gekunsteld aan, maar wat zijn ze mooi he? Heeft u ook van dit soort foto's met Baarnaars erop afgebeeld? Ik wil ze graag scannen en toevoegen aan dit mooie rijtje. Laat het me weten!

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter