Herinneringen van Hans (18): “Herfst, toen en nu” (deel 2)

door Hans Smeekes

Het was eigenlijk meer in de nazomer dat we op bosbessen en bramenjacht pleegden te gaan. Wat de bosbessen betreft, daarvoor gingen we naar het bos in de buurt van het bosbad, het z.g. Roosterbos. Niet te voet zoals naar het Baarnse Bos, maar op de fiets, want dat tochtje was wel een stukje verder.

In het Roosterbos (op de achtergrond de bosbessenstruiken): v.l.n.r. Hans, tante Marie (zus van oma Vermeij), mijn moeder, neef Hennie en nicht Anneke Korswagen, broertjes Henk en Gerard

Het Kippenbruggetje over, dan het paadje langs het spoorwegravijn en bij de Emmabrug de Amsterdamsestraatweg over, alwaar we in het Roosterbos aankwamen. 

We vervolgden het ravijn om vervolgens links om te zwenken. 

Links van het paadje doken we dan het bos in om met onze bosbessenactie  te gaan beginnen. 

Op de foto's staan ook neef Hennie en nicht Anneke uit Zuilen (Utrecht). Zij waren op bezoek, wat ze in die tijd wel vaker deden, herinner ik me. Ik heb daar goede herinneringen aan. Ik zelf heb zelfs wel een paar keer bij hen in Zuilen gelogeerd, wat ik een hele belevenis vond. Hansie in de grote stad. Daar was alles heel anders dan in het dorpse Baarn. 

Mijn moeder zit er schijnbaar maar een beetje bij. Terwijl ze toch eigenlijk altijd het fanatiekst was in het plukken. Ik denk dat ze toen in verwachting was van mijn jongste broertje en derhalve aan het spektakel niet kon deelnemen. 

Want als er wat te rapen of te plukken viel, was mijn moeder altijd present, tot op hoge leeftijd toe.

Het zal toen ook nog wel mooi weer geweest zijn. Misschien wel net zo’n Indian Summer als wij onlangs hadden.

Het was een beetje droge zanderige grond, meen ik te weten, daar in het Roosterbos. Heel andere grond dus als hier in Limburg, met z’n meer vettig aanvoelende löss grond. In hoogzomer rook het er echt naar zand, het fietspad was dan stoffig, je ademde het als 't ware in. Althans zo zit dat in mijn herinnering. 
Met tassen vol bosbessen gingen we weer huiswaarts. En aten we er in de yoghurt nog dagen van. Want jam maken, deed onze Ma geloof ik niet. 

de familie in het Roosterbos, nu met mijn vader (rechts boven) en Hansie zelf tweede van links

De terugweg ging meestal via de Hilversumsestraatweg-annex-Soestdijkerstraatweg, dat was gewoon een kwestie van het fietspad verder volgen (dus niet ergens rechtsaf slaan want dan ging je naar het zwembad, vaak hoorde je daar wel al de klaterende geluiden van dikke waterpret).  

Bij de Oranjeboom was het altijd gezellig druk en daar gingen we dan ook altijd een tijdje in de berm zitten, dus deden we op en top mee aan het bermtoerisme, een geliefde tijdspassering in de vijftiger en zestiger jaren. En we waren dus

echt niet de enigen. 

suikerzakje Oranjeboom

Naar de auto's kijken dus. Automerken van ver herkennen was ons geliefde spelletje, waar mijn broer Henk als echte autoliefhebber, uiteraard de beste in was. 

Met een ijsje of andere snoeperij, gekocht bij de kiosk met die naam, vergaapten we ons aan het verkeer. 

En hoopten dan altijd dat we onze Ome Wim Siep, de zwager van mijn moeder, zouden zien. Want die was bij de motorpolitie van Hilversum en wilde wel eens, staande midden op het kruispunt, het verkeer regelen. 

Wat hij met een enorme zwier (hij leek dan wel een dirigent) en grote ‘smile’ kon doen, want Ome Wim was een gezellige man. Hij was de animator op de familiefeestjes. Toen hij al heel oud was, ben ik hem met mijn moeder en mijn vriendin Fifi nog wel eens gaan opzoeken aan de Lorentzweg in Hilversum, waar hij samen met tante Annie, de zus van mijn moeder woonde. En dan vroeg ik hem van alles uit, wat hij niet erg vond, want hij zat graag op zijn praatstoel. Hij was een echte verhalenverteller.

Wat de bosbessen betreft, pas geleden nog, in de Indian Summer van dit jaar, nu zit ik weer even in het nu, ben ik ook hier in het Limburgse op bosbessenjacht gegaan. Want ik vind dat zo lekker in de yoghurt.

En het schijnt heel gezond te zijn en goed als je wilt vermageren. En ik ben bezig wat kilootjes eraf te krijgen, dus ja.

Echter: bossen hier genoeg, maar geen bes te vinden. Bij navraag blijken die hier ook helemaal niet te vinden te zijn. Ik denk dat het hier niet de goede grond ervoor is. Maar bramen vond ik wel. Maar passerende mensen waarschuwden mij voor de vossenziekte. Een virus dat wordt overgebracht via de urine van vossen. Dus ja toen was de zin daarvan ook snel over.

Op het eind van mijn fietstochtje vandaag heb ik beukennootjes geraapt. Die ik straks ga roosteren. Vroeger poften we die op de kachel. 

Vroeger raapten we die voornamelijk, als ik me goed herinner, op de Vondellaan. Of op andere lanen in Baarn, zoals in de buurt van het Wilhelminapark. 

Ik heb daar in mijn puberjaren een fraaie (al zeg ik het zelf) foto van de beuken gemaakt. 

Helemaal zelf afgedrukt destijds in mijn donkere kamer.

Terwijl ik vandaag de beukennootjes aan het rapen was, was ik wel 50 à 60 jaar terug in de tijd. 

Ik was verrast dat de nootjes zo klein waren, dat was ik vergeten en ze slipten zo klein als ze waren zo weer uit mijn handen. Maar vroeger had ik kleinere handjes natuurlijk. Niet dat die nu zo groot zijn. Maar toch. 

En die Vondellaan staat me weer helemaal voor ogen. Met al die schaduw veroorzakende kolossale bomen. Kenmerkend voor Baarn eigenlijk. 

Die bomen zijn mooi en prachtig en statig, maar hebben tegelijkertijd ook iets sombers, iets mysterieus. Alsof ze een geheim verbergen. Iets wat ik op Bali, waar we vaak komen, ook ervaar. Zij hebben het daar over het zichtbare en onzichtbare. Nou dat heeft Baarn voor mij onmiskenbaar ook. Voor mij is net of het geheim zich openbaart in de herfst, als  de donkerte verandert in een kleurenpracht van geel en rood. 

Van Eric heb ik een boekje-annex-brochure met de titel ‘Het wonen in Baarn’ doorgemaild gekregen betreffende een prijsvraag die ooit is uitgeschreven voor architecten. Het ging om ontwerpen voor fraaie villa’s aan de Vondellaan die toen net aangelegd was. We hebben het dan over de jaren twintig à dertig van de vorige eeuw.

In het boekje wordt Baarn als zeer aantrekkelijke plaats aangeprezen om er te bouwen, met name aan de nieuw aangelegde Vondellaan.

Vóór die tijd was er daar het z.g. Pekingbosch. En was het ‘verbonden’ met het Baarnse Bos aan de andere kant van de spoorlijn via een tunneltje, dat in de volksmond ‘het grotje’ werd genoemd. Dat grotje werd opgedoekt in 1922. Ik vraag me af waar dat geweest moet zijn. Misschien in de buurt van de plek waar in mijn herinnering een bankje stond.

De villa’s waren best fraai van architectuur, herinner ik me. In een voor die tijd moderne stijl. Diverse hadden er rieten daken. In één van die huizen heb ik ooit eens een hippiefeest meegemaakt. 

We woonden in de Lepelaarstraat, dus ik ben er vele malen op de fiets doorgereden. Eerst  zes jaar lang op weg naar het RK Lyceum in Hilversum, waarbij ik bij de Oranjeboom wachtte op mijn vriendjes uit Soest om samen verder op te rijden richting Hilversum.

Op de Generaal van Heutszlaan kwam ik dan wel eens Prinses Christina (toen nog Marijke) tegen. Geheel zonder begeleiding of bewaking. Dat kon toen nog. En ondanks dat ze die beperking had met haar ogen. 

Ze was van mijn leeftijd (we schelen vier dagen) en was op weg naar haar (privé?)school. Je kon goed zien dat ze iets aan de ogen had, want ze zat star op de fiets met de blik gefocust op een paar meter voor haar.

Terugkomend op de Vondellaan: na mijn schooltijd ben ik er nog enkele jaren doorgereden op weg naar het station, om op de trein te stappen naar Utrecht of naar Amsterdam. In het najaar soms in een stevige mist of de beuken pittoresk wit van de rijp. 

Ik ril nog na van de kilheid en de kou, als ik daaraan denk.

Wat de beuken betreft stootte ik in mijn archief op een aantal dia's, ooit gemaakt (ook in de herfst) van de bomen achter Kasteel Groeneveld. Prachtige lichtval. Het spel van licht en donker. 

Hier werd het onzichtbare even zichtbaar door de schoonheid die zich openbaart. De natuur zelve. Het mysterie van leven en dood. Want diezelfde gekleurde blaadjes zijn onderhevig aan een enorme vergankelijkheid, zijn er al gauw niet meer en dan kan het spel na een rustperiode in de winter in het voorjaar weer van voren af aan beginnen. De eeuwige cyclus. De natuur toont het ons continu. 

Maar genoeg gefilosofeerd: tijdens mijn ritje vandaag moest ik er ook goed voor zorgen niet over de eikeltjes heen te rijden, want de scherpe puntjes ervan, leken me niet zo goed voor mijn kwetsbare banden. Toch kan ik ze niet geheel ontwijken en ik hoor ze onder de banden knisperen en wegknallen. Ook de eikels brengen me terug in de tijd. Want ook die werden door ons verzameld. 

Hiervan werden net als met de kastanjes poppetjes en zo gemaakt door middel van luciferhoutjes. Ik raapte er een aantal om er volgende week met mijn kleindochter mee aan de gang te gaan. Ik oefende alvast met het fabriceren van één poppetje. Kijken of ik het nog kon. 

En straks ga ik zien of ik de beukennootjes geroosterd krijg...

Hans Smeekes

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Monumentale Kunst uit de wederopbouwperiode in Baarn

door Mathijs Witte

Als beleidsmedewerker van Erfgoedvereniging Bond Heemschut, de vereniging ter bescherming van cultureel erfgoed en landschap in Nederland probeer ik in heel Nederland bij te dragen aan het onder andere behouden van de monumentale kunst van de wederopbouw. Monumentale kunst is kunst wat zich in, op, aan of bij gebouwen bevindt of in de openbare ruimte staat. Veel van deze monumentale kunst is in de afgelopen decennia al weer verdwenen in Nederland. Vaak omdat het niet gewaardeerd werd maar ook omdat het gebouw gesloopt werd of de openbare ruimte sterk gewijzigd is. 

Als oud-Baarnaar ben ik erg benieuwd hoe het in Baarn staat met de monumentale kunst. Wat is hier nog over van de rijkdom aan kunstwerken en waar kun je deze bewonderen? Ik ben op stap gegaan en wie goed kijkt kan op veel plekken deze kunst aanschouwen. Tijd voor een opwaardering.

Wederopbouwperiode 1945-1970

Baarn is qua inwoners het meest gegroeid in de wederopbouwperiode tussen 1945 en 1970. Dat kwam door de autonome bevolkingsgroei en door de vestiging van veel nieuwe inwoners als gevolg van de groei van de werkgelegenheid van Baarn zelf en naburige plaatsen als Hilversum en Amersfoort. De Baarnse beroepsbevolking groeide door de komst van nieuwe industrie en diensten en de groei van de bestaande industrieën. Na de oorlog vestigden zich veel kantoren uit Amsterdam in de leegstaande villa’s, Philips vestigde haar platenfabriek op de Torenlaan, de kunststeenfabricage bij de Ocrietfabriek en Ellesha bloeiden op en Baarn kreeg een aantal grote drukkerijen binnen haar gemeentegrens. Voedingsbedrijven als De Ruyter en Conimex deden het goed. Ook het ziekenhuis, verzorgings- en verpleeghuizen en instellingen voor gehandicapten waren goede werkverschaffers.
Voor de nieuwkomers en jonge Baarnse gezinnen moesten in en rond het oude dorp nieuwe wijken uit de grond worden gestampt, ten koste van het oude bouwland, kwekerijen en de agrarische bebouwing. Naast veel rijtjeswoningen en flats werden ook nieuwe (kleuter, lagere en middelbare) scholen, kerken, verzorgingshuizen en bejaardencentra gebouwd. Sinds 1951 bestond in heel Nederland de percentage-regeling voor de decoratieve aankleding van belangrijke, representatieve gebouwen. Volgens deze regeling moest bij alle door de overheid gefinancierde gebouwen anderhalf procent van de nieuwbouwsom aan kunst worden besteed. Veel van deze openbare gebouwen kregen daarom ook kunst mee. Dit betreft kunstwerken in de vorm van glas-in-lood- of glas-in-betonramen, geëtst glas, glasappliquéramen, tegel- keramiek- baksteen- en glasmozaïeken, reliëfs, schilderingen of fresco’s, sgraffiti en tegeltableaus. Daarnaast worden mengvormen toegepast en worden ook beelden gemaakt. Ook in Baarn werden aan of in de omgeving van de belangrijke representatieve gebouwen in deze periode ook kunstwerken toegevoegd.

 

Werken van bekende kunstenaars

Baarn heeft een aantal werken van bekende kunstenaars gehad. Het meest beroemde is denk ik de betegeling van twee ronde betonnen zuilen van plaatsgenoot Maurits Cornelis Escher (1898-1972), die hij maakte voor het oude gebouw van het Baarnsch Lyceum van architect R.D. Bleeker (geb. 1920) uit 1968. De zuilen kregen zwart-witte tegels met ‘Vogels en vissen’ en ‘Bloemen’ gemaakt door de Porceleyne Fles te Delft. De beide zuilen zijn in 2008 in de nieuwbouw van het Lyceum geplaatst.
Een ander belangrijk kunstwerk is van bekend keramist Jan Snoeck (geb. 1927). Werk van hem hangt in veel musea in binnen- en buitenland. Hij ontwierp 24 tegels voor de kantine van het Binnenhof op Amerpoort dat in 1970 werd gebouwd. Helaas is het onduidelijk waar dit kunstwerk is gebleven. Is het vernietigd of is er nog iets van over? Heeft iemand toevallig een afbeelding hiervan?

Baarnse kunstenaar: Elly Meijer

Veel werk is gemaakt door kunstenaars die kortere of langere tijd in Baarn woonden. Zo woonde de schilderes Elly Meijer (geb. Hengelo 1935) met haar inmiddels overleden eerste man, tevens grafisch ontwerper, Ben Griepink (1936-1991) lang in Baarn. Haar bijzondere, kleurrijke oeuvre wordt naar mijn mening zeer onderschat. Veel van haar monumentale kunst is vernietigd, maar in Baarn hebben we nog wat van haar. Zo hangt er aan de oostwand van voormalig kleuterschool Zonneveld aan de Zandvoortseweg een beetje verscholen onder groen een prachtig glasmozaïek. Het stelt een veld voor met bomen en water met daarboven een zon.

Foto 1 het Zonneveld.

Daarnaast kun je werk van haar bewonderen aan de buitenkant van de RK Maria Koningin kerk. Op de halfronde betonnen draagmuur zou eerst een beeltenis van Mozes door Johan Uiterwaal komen. Uiteindelijk koos architect Knoop voor het vakmanschap van Elly Meijer. Zij koos voor een voorstelling van de vijf verstandige en de vijf domme bruiden met de olie lampen voor. Een heel toepasselijk religieus thema op een kerk als het huis van god, dat wie de weg van het licht kiest op de juiste weg is en zal blijven. Op aanwijzing van Meijer bracht een stukadoor verschillende gekleurde lagen kalkmortel aan. Meijer en haar man Griepink maakten in een dag de tien figuren door het gevarieerd wegkrassen van materiaal in de diverse lagen, die mogelijk werd door het langzaam uitharden van de kalkmortels. Het kunstwerk en de kleuren passen prachtig bij de kerk. Ze springen er echt uit. Deze wand is in 2009 geheel gerenoveerd. Binnen in de kerk in de dagkapel hangt nog een kruis en staat een tabernakel van mozaïek van Meijer.

Foto 2 de vijf verstandige en vijf domme meisjes met olielamp

Foto 3 Wapen van Baarn aan het gemeentehuis.

Een derde werk betreft een mozaïek voor het gemeentehuis, voorstellende de bisschop in goud. Dit werd gemaakt in 1970 nadat de gemeenteraad van Baarn had besloten om het oude wapen weer in te voeren.

Kunst bedreigd of bedreigend?

Kunst is soms ook bedreigd (geweest), zoals het kunstwerk bij de Geerenschool. De school, die in 1967 werd gebouwd, kreeg een kunstwerk in de vorm van een beer, gemaakt door de Amsterdamse beeldhouwster Theresia van der Pant (1924-2013). Zij koos in haar werk voor de figuratieve kunst en specialiseerde zich in dierenfiguren. Het is aan ontwikkelaar Mathile Brandts en plaatsgenoot Dick Schouten te danken dat het beeld van de beer weer staat te pronken op de Geerenhof.
Trots mogen we ook zijn dat toen de Montinischool een nieuwe school liet bouwen op de voormalige werf het bestuur veel geld heeft uitgegeven om het standbeeld van de spelende kinderen mee te verhuizen naar de nieuwe locatie. Zo is het gered. Op de nieuwe locatie komt het beeld weer prachtig uit. Helaas weten we niet wie de maker is of wanneer het gemaakt is.
Nieuwe Kunst kan ook bedreigend zijn. Zo schilderde Karel Appel in 1961 de wapenkamer (nu: Grote Zaal) van Kasteel Groeneveld donkergrijs tegen zwart aan, zodat hij geen afleiding had en er ongestoord gefilmd kon worden. Deze ruimte werd namelijk vier weken gebruikt als decor voor de film van Jan Vrijman over het leven van de schilder. Hier liet Appel zien hoe hij tot zijn creaties kwam. Gelukkig zijn deze ruimtes weer in hun oude glorie hersteld.

Onbekende kunstwerken

Met veel liefde koestert de Guido de Brèsschool aan de Begoniastraat haar muurschildering in de entreehal in het schoolgebouw uit 1961. De school geeft aan dat het een Bijbelse schildering is, maar weet niet wie het gemaakt heeft. Wie kan helpen?
De Gaspard de Coligny  heeft ijzeren gevelkunst aan de buitenmuur boven de ingang hangen. Ook het logo lijkt van dezelfde maker? Wie kan ons helpen met meer informatie? 
Op andere gebouwen uit de wederopbouwperiode, zoals de Eemdalschool en De Ark heeft ook kunst gezeten. Zit dat er nog of is dat al weer verdwenen. En wie zijn/waren daar van de makers? Ik ben benieuwd of bij scholen die inmiddels verdwenen zijn, zoals De Bron en de Bestevaer/Cantonschool ook kunstwerken hingen.
Ook veel kleuterscholen die in de wederopbouwtijd zijn gebouwd hadden kunst. Zo maakte Elly Meijer voor de Cecilia-kleuterhoek aan de Wagenaarlaan een kleurrijk kunstwerk. Kleuterscholen als Lenteleven, Mirjam-Kleuterhof, de Springplank, St Agnes, Klimop of de Prinses Amaliakleuterschool moeten ook kunstwerken hebben gehad. Wie weet meer?

Andere kunstwerken: oorlogsmonumenten

Net na de oorlog werden ook herinneringsmonumenten in Baarn opgericht. De Tweede Wereldoorlog was net achter de rug. Mensen wilden het gebeurde achter zich laten maar wilden ook de slachtoffers herinneren. Zo maakte de Baarnse kunstenaar Daniël Horn (1903-1990) in 1947 het oorlogsmonument op het Stationsplein. Het is een uit blokken natuursteen opgetrokken gedenkmuur met in het midden een kruis. Het werk van Horn is uniek, want hij vertrok vrij snel daarna met zijn gezin naar Canada.
Op het Stationsplein stond tot 1966 ook een bronzen standbeeld De Marinier ter nagedachtenis aan twee gevallen verzetsstrijders, de broers Gerard en Lodewijk van Hamel. De ouders van beide broers woonden in Baarn. Dit beeld is sindsdien in het plantsoen op de Gerrit van der Veenlaan te vinden. Het beeld uit 1947 is van Annie Roland Holst-De Meester (1893-1987).

Tot slot

De kunstwerken uit de wederopbouwperiode in Baarn zijn in geldelijke zin niet altijd veel waard. Wel zijn ze een genot voor het oog en geven ze gebouwen of de ruimte eromheen extra betekenis en glans. Het is zeer belangrijk dit soort kunstwerken te koesteren. Behoud op de gebouwen of de ruimte waarin ze staan is aan te bevelen. Lukt dat niet dan kun je altijd nog aan herplaatsing denken. Vernietiging is natuurlijk eeuwig zonde.
Als er lezers zijn die meer weten over de kunstenaars, de (verdwenen) kunstwerken of materiaal en foto’s hebben dan houd ik me zeer aanbevolen. U kunt mij mailen op: mathijs.witte@gmail.com.
U kunt ook zelf kunstwerken aanmelden en foto’s uploaden via de website Help Wandkunst Opsporen.

Informatie

Meer informatie over het beschermingswerk van de Werkgroep Monumentale Kunst van Heemschut, https://www.heemschut.nl/nieuws/actueel/bericht/?bericht=210
Meer informatie over het werk van Elly Jacoba Meijer, http://ellyjmeijer.blogspot.nl/
Meer informatie over Help Wandkunst Opsporen http://www.helpwandkunstopsporen.nl/

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Drie geweldige Sinterklaascadeaus voor Barinezen!

Speciaal voor alle Baarnaars en Barinezen heeft Sinterklaas leuke boeken over de geschiedenis van Baarn in de aanbieding:

Baarnse Horeca in Historische Panden
Wil Hordijk

De Baarnse Wil Hordijk publiceerde dit jaar haar boek over de Baarnse horeca in historische panden. Weer een markant stukje Baarnse geschiedenis vastgelegd, vergezeld van mooie beelden en recepten van de chef-koks. Op een zeer gepaste locatie vond de presentatie van het boek 'Baarnse horeca in historische panden' plaats. Want Eethuys-Café De Generaal is gevestigd in het oude stationsgebouw. In het pand uit eind negentiende eeuw gaat je verbeelding werken, vertelde de schrijfster van het boek, Wil Hordijk, voordat zij het eerste exemplaar aan burgemeester Röell overhandigde. "Je ziet de stationschef weer voor je die zondagavond alle lichten dooft zodat de verliefde koppels ongestoord afscheid van elkaar kunnen nemen." En voor het 400 jaar oude restaurant Greenfield's zie je koetsen klaarstaan, terwijl in restaurant De Lage Vuursche overgrootmoeder Van Oosterom pannenkoeken staat te bakken voor de langsreizende boeren.
In Baarn en Lage Vuursche is veel van de horeca gevestigd in panden met een boeiende geschiedenis. Gedeeltelijk zijn de huidige cafés en restaurants een voortzetting van eeuwenoude herbergen. Daarnaast is er horeca gevestigd in historische gebouwen die vroeger een andere functie hadden, zoals kasteel Groeneveld, kasteel De Hooge Vuursche en paleis Soestdijk. Oorspronkelijke en nieuwe cafés en restaurants floreren in de historische panden, maar hotels, die na de aanleg van het station in 1874 werden gebouwd om toestroom van toeristen op te vangen, zijn op één na verdwenen. In dit boek worden deze nog een keer tot leven geroepen.

Prijs: € 19,95 per stuk. Bezorging in Baarn gratis. Buiten Baarn normale verzendkosten.

~~~~~~~

Glorieus Baarn en Lage Vuursche
Jacobus Craandijk

Jacobus Craandijk (1834-1912) was in het dagelijks leven een doopsgezind predikant. Maar is vandaag de dag meer bekend als schrijver van Wandelingen door Nederland met pen en potlood, die tussen 1875 en 188 in acht kloeke delen verscheen. Hij deed daarin verslag van zijn voettochten die hij door heel Nederland maakte. Het toegankelijke en beeldende taalgebruik van 'de wandelende dominee' geeft de hedendaagse lezer een inkijkje in zijn tijd en zijn wereld die al lang is verdwenen. Niet voor niets noemde hijzelf zijn werk 'een monument van verdwijnend Nederland'.In Glorieus Baarn en Lage Vuursche staan de verslagen van drie wandelingen die Craandijk in de omgeving van Baarn heeft gemaakt. Het is echter nadrukkelijk geen wandelgids, maar een historische gids langs locaties uit het verleden, waar onverwachts toch veel moois bewaard blijkt te zijn gebleven Dat bewijst deze uitgave van nostalgie en verbazing. Jacobus Craandijk neemt de lezer van nu geboeid mee op een reis door de tijd. Al lezend kunnen wij nog altijd de tochten 'in den geest' met de dominee meewandelen.De teksten zijn hier en daar wat aangepast en gelardeerd met tal van oude ansichtkaarten die welwillend ter beschikking zijn gesteld door Kees van de Steeg, Eddy Schulzle, Leo ter Schegget en Historische Kring Baerne.De inleiding en biografie zijn geschreven door Flip van Doorn die niet alleen journalist is, maar ook familie van Craandijk. Hij onderhoudt de website www.jacobuscraandijk.nl en bereidt een biografie voor die volgend jaar verschijnt bij Thomas Rap.

Prijs € 16,95 per stuk. Bezorging in Baarn is gratis. Buiten Baarn normale verzendkosten.

~~~~~~~

Baarnaars en Barinezen, verhalen uit oud Baarn
Eric W. van der Ent

Op veler verzoek hebben we besloten om het boekje Baarnaars en Barinezen in een beperkte oplage te laten herdrukken. Het boekje is al maandenlang uitverkocht, maar nog steeds krijgen we regelmatig de vraag of het boekje nog te koop is. Daarom hebben we besloten om bovenop de eerdere oplage van 1000 stuks nog eens 70 boekjes te laten drukken. Dat is dus een beperkt aantal, speciaal voor de echte liefhebber van verhalen over oud Baarn! Wilt u het boekje bestellen? Doe dit dan snel, want op=op.

Prijs: € 19,50 per stuk. Bezorging in Baarn is gratis. Buiten Baarn normale verzendkosten.

Is dit niet wat u zoekt? In onze webwinkel vindt u nog veel meer echt Baarnse cadeaus. Neem maar eens een kijkje. Klik hier.

Bestellen kunt u via onze webwinkel, of via email: groenegraf.baarn@gmail.com.
Bellen mag ook: 035-5420804.

Als stenen kunnen praten... Musis Sacrum bij RTV Baarn

Een echte schouwburg was er in Baarn. Een prachtig gebouw met een markante ronde koepel en een 43 meter lange oprijlaan. Musis Sacrum stond aan de Nicolaas Beetslaan. Veel beroemde toneelspelers en muziekgezelschappen hebben daar opgetreden.  Baarnse verenigingen gaven daar hun uitvoering en daar was ook de Baarnse Revue. De Baarnse architect Wolter Bakker werd gevraagd om dit bijzondere theater te ontwerpen met het doel om “het gezellige openbare verkeer in de Gemeente te bevorderen.”.

In de Sociëteit op het Stationsplein kwamen op 14 oktober 1927 vijftien Baarnaars bij elkaar en besloten, onder leiding van Jan van der Hoop, tot de oprichting van een nieuwe vereniging MUSIS SACRUM. Want om van Baarn een aantrekkelijkje gemeente te maken om te wonen, wilde men een eigen schouwburg. Voor de bouw hiervan wilde men een terrein aankopen in het Pekingbos, tegenover Villa Peking. Er was een beginkapitaal van fl. 15.000,-. . Door het grote succes van het uitzetten van een hypothecaire obligatielening, werd er meer geld ontvangen dan gepland. En toen er onder gunstige voorwaarden inderdaad een stuk grond in het Pekingbos kon worden aangekocht, kon de bouw worden aanbesteed. Van den Breemer uit Baarn mocht de concert-en theaterzaal Musis Sacrum gaan bouwen voor fl. 48.190.-.

Architect Wolter Bakker

Als architect werd de Baarnse Wolter Bakker benaderd. Hij had een grote ervaring met het bouwen van huizen, theaters en zwembaden. Ook de Joodse Schouwburg in Amsterdam is zijn ontwerp.

Hij ontwierp een bijzonder theater met een prachtige akoestiek. Het toneel werd 12 meter hoog, 11 meter breed en 15 meter diep. In de orkestbak was plaats voor 30 musici, 100 elektrische lampen in vier kleuren zorgden voor een mooie belichting en in de zaal waren 600 zitplaatsen.

Baarn kreeg een echte schouwburg !

Gymnastiekvereniging Excelsior in Musis Sacrum

Op 12 april 1928 legde de vrouw van burgemeester van Reenen de eerste steen en al op 27 oktober werd onder leiding van acteur en regisseur Eduard Verkade. de eerste voorstelling gespeeld  

Bijzonder was dat alle voorstellingen om stipt 20.00 uur moesten beginnen zodat iedereen de laatste trein nog kon halen.

Emma, de dochter van Wolter Bakker weet nog hoe zij met haar vader naar Musis Sacrum ging en door het gebouw liep. Zij mocht ook wel eens , mooi aangekleed, mee naar een voorstelling.

Veel Baarnaars kwamen daar trouwens. Om mee te doen met een uitvoering bijvoorbeeld. Excelsior gaf daar een uitvoering, Nel Zuurveen vertelt hoe dat was, op dat grote toneel. Crescendo, het Baarns Dames-en Mannenkoor, de Baarnse Revue, toneelvoorstellingen van Baarnse scholen het kon daar allemaal.

De Baarnsche Revue in het Musis Sacrum

In de foyer van Musis Sacrum werkten  de vader en moeder van Karel van Geebergen. Ontzettend druk was het tijdens de pauzes wanneer de bezoekers allemaal tegelijk voor de koffie kwamen “op elke hoek  stond een blauwe schaal met daarin de gevulde koeken.”

Naast het gebouw waren de sportvelden. Het Baarnsch Lyceum maakte daar gebruik van, maar ook waren er atletiekdagen “Ja daar heb ik mijn vrouw leren kennen” vertelt Harry van Daal” maar we kwamen daar ook wel om te voetballen. Kropen dan bij de Bilderdijklaan onder het hek door.”

Tijdens de Tweede Wereldoorlog namen de Duitsers hun intrek in het gebouw. Musis Sacrum kreeg geen subsidie en de toegangskaarten waren daardoor na de oorlog erg duur. Bij de toneelvoorstellingen en concerten kwamen er minder bezoekers. Musis Sacrum raakte in verval.. Renovatie zou te duur uitpakken en eind 1969 werd de zaal dan ook voor de laatste keer gebruikt. Musis kwam leeg te staan en eind 1976 begon slopersbedrijf de Ruijter met de sloop van de schouwburg.

Op het terrein van het theater en de sportvelden staan nu woningen. Wat blijft zijn de mooie verhalen en herinneringen aan een echte schouwburg in Baarn.

Deze twee afleveringen over Musis Sacrum zijn gemaakt door: Jan Andries Smit, Eric van der Ent en Ans van Egdom. Het eerste deel van dee serie  ”Als stenen kunnen praten” wordt uitgezonden vanaf zaterdag 12 november. Deel twee is vanaf 19 november bij RTV Baarn te zien.

“De herinnering blijft”is van zaterdag 23 augustus t/m zaterdag 30 augustus te zien op RTV Baarn via het digitale pakket van Ziggo op kanaal 42, of via de stream op www.rtvbaarn.nl, YouTube en Facebook.

Ook via Xs4all en Telfort met de witte afstandsbediening op kanaal 626  en via XMS, Edutel, Fiber.nl, Stipte, Lybrandt en Telfort met de zwarte afstandsbediening op kanaal 2125.

De schooltandarts

de tandarts uit het jaar 0

Ik kreeg het navolgende stuk onder ogen over de schooltandarts. Gelijk moest ik denken aan de Julianaschool waar ik op school zat. In de lerarenkamer aan de voorzijde van de school - naast de voordeur, daar kwam altijd Mevr. Rombouts de schoolkinderen onderzoeken. Zij woonde zelf ook in Baarn in de Beukenlaan.  

Wat de behartiging van de volksgezondheid betreft, maakt ons land, lees rond 1955, een goed figuur. Het kan een ver­gelijking met wat in andere landen op dit terrein wordt gepresteerd met glans doorstaan. Er is echter allerminst reden tot verggenoegzaamheid, want er blijft nog heel wat te doen. Daar is bijvoorbeeld de enorme ver­breiding van het tandbederf onder ons volk, waarvan de bestrijding met veel meer energie zou dienen te worden aangepakt. Uit de statistieken blijkt, dat nauwelijks vijf procent van de volwassen Nederlanders rondloopt met een gaaf gebit. Ook heeft een onder­zoek uitgewezen, dat jonge mensen van vijftien jaar gemiddeld niet min­der dan zeven defecten aan tanden of kiezen hebben. Ook met het gebit van kinderen en zelfs van kleuters is het over het algemeen slecht gesteld.

Een van de voornaamste oorzaken van de afbraak van het gezonde gebit is, dat de harde, beschermende glazuur­laag aangetast wordt door zuren, welke ontstaan in spijsresten, die na het eten in de mond achterblijven. Eerst vertonen zich kleine gaatjes, die, wanneer niet tijdig wordt ingegrepen, steeds dieper worden, totdat het bederf - de cariës - tenslotte door­dringt in de levende kern van tand of kies. de zogenaamde pulpaholte, welke gevuld is met bloedvaten en zenuwen als het zover is, treden meestal hevige pijnen op en dan moet de tandarts er aan te pas komen om de kwelgeest met zijn tang te verwijderen. En toch had bet zover niet behoeven te komen. In­dien het verraderlijke gaatje op tijd was ontdekt en gevuld, u het bederf gemakkelijk te stuiten zijn geweest.



eindelijk klaar

 Wil men de cariës, de meest verbreide volksziekte, effectief bestrijden, dan moet men beginnen met de zorg voor het kindergebit. En daarom is enkele tientallen jaren geleden de schooltandverzorging in het leven ge­roepen. Aanvankelijk beperkte men zich tot een tandheelkundige controle op het gebit van de scholieren. Wanneer er defecten werden geconstateerd, ontvingen de ouders een briefje, waarin hun werd geadviseerd me het kind naar de tandarts te gaan. Dit systeem leverde geen bevredigende resultaten op. De adviezen werden meestal niet opgevolgd, hetzij uit laksheid, hetzij omdat men behandeling overbodig achtte. Ook de omstandigheid, dat vele moeders moeilijk tijd konden vinden om met hun kind naar de tandarts te gaan speelde een rol. Het is professor Kantorowicz uit Bonn ge­weest, die een systeem heeft ontworpen, dat in alle opzichten veel beter werkt. Het komt in hoofdzaak hierop neer, dat de kinderen in de school - met toestemming van de ouders - worden behandeld en tevens de nodige aanwijzingen krijgen, hoe zij hun gebit moeten ver­zorgen. 

goed poetsen

 

Aan Dordrecht komt de eer toe in 1921 de eerste gemeentelijke schooltandverzorging te hebben ingevoerd. Dank zij een jarenlange intensieve propaganda bestaat deze nu ook in tal van andere plaatsen in ons land. De resultaten welke men bereikt, zijn uitstekend, te noemen. Waar het systeem wordt toegepast, verlaat ruim negentig procent der kinderen de lagere school met een goed gebit, doordat bet tandbederf, zo­dra dit zich voordoet, terstond wordt tegen­gegaan door het aanbrengen van vullingen. De ervaring van de schooltandartsen is, dat de kinderen zich over het gebit genomen gemak­kelijk laten helpen. Ook al hebben sommigen schrik voor de boor en al die andere griezelige instrumenten, ze houden zich toch meestal goed, omdat zij geen slechter figuur willen maken dan de anderen. Als Jantje hoort, dat Pietje niet ge­huild heeft, dan komt het zijn eer te na voor deze onder te doen en houdt hij uit alle macht zijn waterlanders in bedwang. Zo gaat er van de schooltandverzorging ook nog een opvoedende kracht uit.

Geplaatst door L.J.A.Bakker 



 http://www.grijsvuur.nl

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter