De mobilisatie en evacuatie van Baarn

Herinneringen van Wouter van Maanen (1)

door Wouter van Maanen

Baarnaar Wouter van Maanen deelt zijn herinneringen aan de oorlogstijd in Baarn met u. Wouter is opgegroeid in de Schoolstraat. Veel van zijn verhalen gaan over gebeurtenissen die daar hebben plaatsgevonden en die hij zelf heeft meegemaakt. Ook vertelt hij verhalen die hij heeft vernomen van ooggetuigen die zelf bij gebeurtenissen waren en meegemaakt hebben.

Het is september 1939. De mobilisatie van Nederlandse militairen is in volle gang. Militairen werden in Baarn in diverse locaties gehuisvest. De manege aan de Torenlaan, garage Van Dijen aan de Zandvoortweg, villa Alta aan de Spoorweglaan (nu Gerrit van der Veenlaan) en zo ook in een woonhuis aan Schoolstraat 48. De militaire chauffeurs hadden ‘Het Rode Wiel’ op hun kraag staan. Dat was metaal rood autowieltje dat op hun kraag genaaid zat. De andere militairen waren van de veldartillerie. De Baarnaars waren natuurlijk blij met de komst van de militairen. Veel Baarnaars hadden bordjes of aanplakbiljetten met ‘Militairen welkom’ voor hun ramen.

Natuurlijk waren deze militairen welkom. Een paar van hen vroeg ik om mee naar huis te gaan om koffie te drinken. De eerste drie waren Annema uit Murmerwoude, in Friesland, Bos uit Almelo en Hummel uit Drenthe. Hummel was oppas van een grootmajoor. De andere drie kwamen uit Dongen: Goos Goormans, Cees van Kooien en J. van de Zande.  Zo waren er twee ploegen voor de koffie en zondags, om de veertien dagen, kwamen ze om warm te eten. Later namen ze ook de echtgenotes mee, dus dat was gezellig. De Brabanders werkten op de schoenenfabriek in Brabant. Thuis maakten ze ook schoenen voor ons. De contacten met hen zijn altijd gebleven, ook na de oorlog.

Mijn vader, Wouterus van Maanen (1893-1971), had een grote vrachtwagen voor verhuizingen. Op vrijdag 10 mei 1940 begon de Duitse inval. De commandant van de Nederlandse militairen stuurde mijn vader met zijn vrachtwagen en de soldaten naar de Grebbenberg in Rhenen om daar het land te verdedigen. Intussen werden wij, net als de rest van Baarn, geëvacueerd naar Laren. Mijn zussen Clara en Bep en ik zaten samen met mijn moeder van vijf uur ’s morgens tot ’s middags op het kermisterrein in Laren. We werden ondergebracht bij mensen in een grote villa aan de Houtweg in Laren, waar wij de kamer en de slaapkamer ter beschikking kregen, voor drie personen: zus Bep. moeder en ik. Mijn oudste zus bleef in Baarn bij de telefoondienst.

Mijn vader kwam pas vier dagen later thuis. In Baarn was vrijwel iedereen weg. De dieren die niet meegenomen werden bij de evacuatie, zoals paarden en geiten, werden naar het sportterrein van Het Baarnsch Lyceum aan de Nicolaas Beetslaan gebracht. Deze dieren werden verzorgd door een aantal mensen die in Baarn mochten achterblijven.

De dag dat mijn vader terugkwam van de Grebbenberg werden de zenders in Huizen opgeblazen. Dat werd gedaan door Nederlandse militairen, om te voorkomen dat die radiozenders door de Duitsers gebruikt konden worden. Voorafgaand aan het opblazen van de zenders loeiden de sirenes om de mensen te waarschuwen. Er werd verteld dat de beste schuilplaats in een kast was, maar acht mensen in een kast, was wel wat veel, dus dat ging niet goed. Iedereen kreeg een nat washandje om voor de mond te houden in verband met eventuele gasaanvallen.

Mijn vader was blokhoofd van de Schoolstraat. Hij zocht de geëvacueerde bewoners van de Schoolstraat in Laren op. Deze zaten verspreid op verschillende adressen in Laren. Hij belde bij hen aan voor informatie en om te kijken of alles goed ging. Bij zijn bezoeken zag hij in één van de huizen twee mensen in de keuken zitten. Eén van de twee bewoog niet meer. Mijn vader heeft toen een ruit ingeslagen, de deur opengemaakt, en de mensen naar buiten gesleept. Het bleken Joodse mensen te zijn die zichzelf wilden vergassen om zichzelf zo van het leven te beroven. Ze zagen de Duitse bezetting met angst en beven tegemoet en wisten wat er zou gebeuren. Buiten kwamen deze Joodse mensen weer bij, maar ze waren niet dankbaar. Hun zelfmoordpoging was mislukt.

Het persoonsbewijs van Johannes Hermanus van Dijk

Bonkaarten

De evacuatie heeft maar een paar dagen geduurd. Nederland capituleerde op 14 mei 1940 en toen keerden we naar Baarn terug. Levensmiddelen werden steeds schaarser. Er werden persoonsbewijzen uitgereikt. Een soort pas met een foto, vingerafdruk en de naam. Daar zat een brief bij waarin geschreven stond wat je wel en niet mocht doen. Elk gezin kreeg een stamkaart. Daar kreeg je dan een bonkaart op, en iedere week werd een bon geldig, soms een bon midden uit de kaart. Zo waren er ook textiel-, tabak- en snoepkaarten en kaarten voor kolen. Melk haalden we op de boerderij van T. Hartog op Schoolstraat 37, die had ook een melkinrichting. Of de melk werd gehaald bij veehouder J. Doornebal, Schoolstraat 53. Die melk was beter dan de taptemelk (hele magere melk met weinig melkvet) of melk gemaakt van melkpoeder.

De oorlog was begonnen...

Wouter van Maanen

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter 

Joop de Hakker, alweer een Baarnse topvoetballer

Joop de Hakker
(1886-1963)

door Eric van der Ent

Baarn heeft een paar topvoetballers voortgebracht. Ik schreef al eerder over Manus van Diermen, alias het Kanon. Dat was een Baarnaar die het in de jaren twintig van de vorige eeuw zelfs tot het Nederlands Elftal schopte. En wat te denken van Guy Zweerts, hij werd met zijn club RAP Amsterdam in seizoen 1898/1899 landskampioen. Dat was de eerste keer dat er officiëel een landskampioen werd aangewezen. Onze Baarnaar was erbij! Ook over hem schreven we al in dit weblog. We moeten echter nog een naam toevoegen aan het lijstje topvoetballers uit Baarn: Joop van Dort, alias Joop de Hakker, de Hakkies-koning.

Johannes Hendrik (Joop) van Dort werd op 19 december 1886 geboren in Den Haag, als zoon van Pieter van Dort, koetsier te Den Haag, en Gerritje Nieuwstede. Op zijn tweede verhuisde hij naar de Kinkerbuurt in Amsterdam. In zijn tienerjaren verhuisde hij naar Baarn waar hij in 1912 met zijn Christine (Stien) Westerik trouwde. Joop van Dort had inmiddels een baan als gasfitter bij het gasbedrijf in Baarn. Drie jaar later, in 1915, overleed Joop's broer Pieter Gerardus van Dort op 29-jarige leeftijd. Hij werd op de oude begraafplaats begraven. In zijn overlijdensakte staat dat de woon- of verblijfplaats van vader Pieter onbekend is en dat moeder Gerritje Nieuwstede in Baarn woont.

Rechts vooraan Joop van Dort, naast hem Manus van Diermen, twee Baarnse voetbalkamjers in Blauw-Wit

Joop van Dort

Als jonge knaap voetbalde Joop van Dort bij Swift. Later voetbalde hij bij de club Holland die in 1907 fuseerde met Victoria. Ze gingen verder onder de naam Blauw-Wit Amsterdam. Sindsdien is hij bij Blauw-Wit gebleven, ook al ging hij in Baarn wonen. Tot zijn 42ste voetbalde hij in het eerste van Blauw-Wit en daarna bij de veteranen. Joop was er dus al bij sinds het begin. Om die reden werd hij erelid van "zijn club". Vele jaren voetbalde hij met Baarnaar Manus van Diermen in het eerste van de zebra's (Blauw-Wit). Het is daarom niet verwonderlijk dat de twee voetbalkanjers bevriend raakten.

Dat Joop van Dort de bijnaam Joop de Hakker kreeg heeft niets te maken met dat hij al rossend en hakkend over het voetbalveld zou gaan. Integendeel: Joop was een harde maar faire speler. Hij was geen zwaargewicht en moest het van zijn techniek en snelheid hebben. Hij hield ervan tegenstanders te passeren. Een echte pingelaar. Al was hij van nature rechtsbenig, ook links stond hij zijn mannetje. Maar zijn echte specialiteit was zijn hakje. Als een hoge bal over hem heen kwam en achter hem neer zou komen, dan stak hij zijn been naar achteren om de bal een tikje te geven zodat deze terug over hem heen kwam en voor hem tot rust zou komen. Niet zelden scoorde hij zelfs op die manier. Zelfs een goed genomen hoekschop kon hij erin 'hakken'. Zo'n keeper kon dan behoorlijk beteuterd kijken. En zo kreeg hij de bijnaam 'Joop de Hakker' of  'De Hakkies-Koning'.

In 1925, Joop was toen 39 jaar oud, leek het erop dat Joop van Dort zou gaan debuteren in het Nederlands elftal. Helaas voor hem kreeg de 18 jaar jongere Puck van Heel de voorkeur van de coach. Joop moest de wedstrijd vanaf de reservebank meemaken. Joop vond het jammer, maar had er begrip voor. Zijn voetbalmaat Manus van Diermen was in 1920 en 1921 al vijf maal uitgekomen voor het Nederlands Elftal, maar Manus had in 1923 al zijn voetbalschoenen aan de wilgen gehangen. Hij moest stoppen vanwege een knieblessure.

Joop van Dort, 75 jaar oud.
Een jaar later overleed hij.

Van Dort speelde maar liefst 327 competitiewedstrijden in het eerste van Blauw-Wit. Ook na zijn tijd bij Blauw-Wit bleef hij voetballen. Hij voetbalde bij tweede-klasser Baarn en kwam later bij een clubje in Soestdijk. Later trainde hij nog het Baarnse Politie-elftal. Tot zijn 62e jaar bleef hij voetballen.

Op zijn vijftigste ging Van Dort al met vervroegd pensioen, nadat hij door een gasvergiftiging op het werk afgekeurd werd. Zoals u hierboven heeft kunnen lezen bleef hij actief in het voetbal. Pas op zijn 62ste stopte hij. Joop van Dort stierf op 7 april 1963. Hij werd begraven op de Baarnse begraafplaats aan de Wijkamplaan.




In 1922 kwamen Van Diermen en Van Dort met Blauw Wit uit tegen Go-Ahead Eagles, een wedstrijd die Go-Ahead won en waarmee ze de landstitel in de wacht sleepte. Twee Baarnse voetbalkanjers in actie!!

Met dank aan Jenny van Dort, Baarn, kleindochter van Joop van Dort voor de informatie die ik van haar mocht ontvangen.

Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter 

Wie, Wat, Waar? Personeel villa Benthuijs

Speurder, de speurhond van Groenegraf.nl

Vandaag is een nieuwe uitzending in de rubriek Wie, Wat, Waar? bij RTV Baarn gestart. De rubriek is een samenwerking met Stichting Groenegraf.nl. U kent inmiddels onze speurhond "Speurneus". Tijdens de uitzending van de rubriek Wie, Wat, Waar? graaft Speurneus telkens een foto van Groengraf.nl op. Wij hopen dan dat de kijkers van RTV Baarn en de volgers van Groenegraf.nl de vragen die we hebben over de foto kunnen beantwoorden.

Dit zijn personeelsleden van François Eugène baron van Heerdt, op villa Benthuijs aan de Eemnesserweg in Baarn. Helaas ontbreken ons de namen van deze personeelsleden. Wie helpt ons aan hun namen?

Wat we precies willen weten leest u op onze site via deze link, of bekijkt u op RTV Baarn. De uitzending blijft ook te zien op onze site via deze link. Op die plek kunt u gelijk ook uw reacties plaatsen.

We zijn heel erg benieuwd of u ons kunt helpen!

RTV Baarn via het digitale pakket van Ziggo op kanaal 42 of via de stream op www.rtvbaarn.nl, YouTube en Facebook.

Op onze site is deze rubriek te volgen via www.groengraf.nl/wiewatwaar

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Het verhaal van...

door Eric van der Ent

De oplettende bezoeker van onze website heeft het ongetwijfeld al gemerkt. We hebben op 1 januari 2016 (stilletjes) een nieuwe functionaliteit op de site geïntroduceerd:

In onze database met gegevens van personen begraven in het Eemland zijn nu bijna 23.000 personen te vinden. Met uw hulp en uiteraard met de hulp van onze vrijwilligers hebben we die gegevens enorm kunnen uitbreiden. Niet alleen in kwantiteit, maar vooral ook in kwaliteit. Elke persoon heeft zijn of haar eigen verhaal. Op onze site zijn talloze mogelijkheden te vinden om ons informatie, verhalen, wetenswaardigheden en genealogische informatie van deze personen te sturen. U doet dat gelukkig massaal. Dit heeft geresulteerd in een site boordevol met oude verhalen over Barinezen, een beeldbank vol oude foto's van Eemlanders, oud-nieuws berichten uit lokale kranten, oude adresboeken en een enorme hoeveelheid genealogische gegevens.

Al die informatie is verspreid over onze site te vinden, maar nu hebben we een manier gevonden om de informatie over een persoon op één pagina samen te voegen. Van elke persoon in onze database begraafplaatsen is nu een pagina gemaakt waarop alle door ons verzamelde informatie en beeldmateriaal eenvoudig is te bekijken. Genealogische informatie, wetenswaardigheden, oude verhalen, beeldmateriaal, gegevens uit oude adresboeken, nieuwsberichten uit geboorte- en overlijdensjaren van de betreffende persoon. U vindt het allemaal bij elkaar op één pagina.



Hoe vindt u deze pagina's?

Heel eenvoudig. Bij elke persoon die u in de database begraafplaatsen vindt is een link op de betreffende pagina te vinden. Deze link ziet er zo uit:

De zoekmachine om personen in deze database te vinden vindt u hier: klik hier
Na het vinden van de gezochte persoon klikt u op de link "Het verhaal van...". Zo komt u op de pagina van de betreffende persoon.

Ook vanuit beeldbank personen kunt u via zo'n link naar deze persoonlijke pagina's navigeren:

Onder elke foto in de beeldbank staan de namen van de afgebeelde personen vermeld. Indien er een persoonlijke pagina over die personen bestaat, dan is ook daar die link naar die pagina te vinden.
Wilt u zoeken in de beeldbank personen? Klik hier

Wilt u eens een voorbeeld van zo'n persoonlijke pagina bekijken?

Klik dan eens op deze link: http://groenegraf.nl/hetverhaalvan.php?id=7784
U komt dan op de persoonlijke pagina van mijn overgrootvader Teunis Koenen. Zo krijgt u een aardig beeld van hoe zo'n pagina opgebouwd is.
Van de ene persoon is natuurlijk meer te vinden dan van de andere. Probeer uw oude familieleden eens te vinden en kijk wat we u kunnen bieden. Is er te weinig te vinden naar uw smaak? Op dezelfde pagina wordt u de mogelijkheid geboden om ons aanvullende informatie en beeldmateriaal te sturen. Maakt u daarvan vooral gebruik. Hoe meer informatie en beeldmateriaal er te vinden is, hoe leuker het wordt.

Veel plezier met deze nieuwe functionaliteit op onze site!

Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter 

Even voorstellen: Wouter van Maanen

door Eric van der Ent

Wouter van Maanen

In onze artikelen in ons weblog wordt regelmatig geschreven over de oorlogstijd. Logisch, er is in die tijd veel gebeurd en die gebeurtenissen waren vaak heftig. Het is belangrijk om over de Tweede Wereldoorlog te schrijven. Wat toen gebeurde mag nooit meer gebeuren. Daarom zijn we blij om u te kunnen meedelen dat Wouter van Maanen zijn herinneringen aan de oorlogstijd in Baarn met ons wil delen. Hij heeft zijn herinneringen (dat zijn er veel!) voor ons op papier gezet. Diverse keren ben ik bij hem langs geweest om die herinneringen vast te leggen. De komende tijd zullen we steeds gedeeltes van die herinneringen van Wouter publiceren. Maar voordat we dat gaan doen moeten we Wouter eerst even aan u voorstellen.

Eén van de wagens van expediteur Bosveld die later
Van Maanen zou gaan heten.

Wouter (Wout) van Maanen werd op 9 november 1929 in Utrecht geboren als zoon van Wouterus van Maanen en Martijntje Veldhuizen. Hoewel hij in Utrecht geboren is, woonde hij zijn hele leven in Baarn. Hij groeide op in de Schoolstraat waar zijn vader een expeditiebedrijf had. Vader Wouterus had dat bedrijf overgenomen van zijn vader Jacob van Maanen die het op zijn beurt weer van zijn schoonvader Wouterus Bosveld overgenomen had. Drie generaties expediteurs. Een bekend bedrijf in Baarn.

Het gezin Wouterus van Maanen en Martijntje Veldhuizen.
Staand dochters Gijsbertha en Clara Gijsbertha en rechts Wouter van Maanen.

Wouter is de jongste van vijf kinderen die in het gezin Van Maanen-Veldhuizen geboren werden.

De eerstgeborene in het gezin was Jacob. Hij werd in december 1923 geboren en mocht maar 14 dagen oud worden. Hij stierf al in dezelfde decembermaand.

Zus Clara Gijsberta werd geboren in 1924 en is inmiddels 91 jaar oud. Een respectabele leeftijd mogen we zeggen!

In 1926 werd zus Gijsberha (Bep) geboren. Zij trouwde met Dirk Arnoldus Naafs. Als u zich afvraagt waar u die naam van kent? Dirk en Gijsbertha zijn de ouders van de huidige directeur van de Baarnsche Courant, Dick Naafs.








In augustus 1928 werd broer Gerrit van Maanen geboren. Hij mocht niet ouder dan 5 maanden worden en stierf in januari 1929.

Tot slot werd in 1929 jongste zoon Wouter van Maanen geboren. Hij trouwde met Geertruid 't Mannetje, geboren in het Zuid-Hollandse Ouddorp.








Hieronder een familieportret van de familie Van Maanen, gemaakt bij het 50-jarig huwelijksfeest van Jacob van Maanen en Gijsbertje Bosveld. Een mooie gelegenheid om de hele familie Van Maanen aan u voor te stellen. De foto is gemaakt in 1938. "Onze" Wouter staat ook op de foto (nummer 15).

Wouter van Maanen bij boer
Teus Hartog in de Schoolstraat

1. Jacob van Maanen, zoon van 3 en 12, neef van Wouter.
2. Gijsbertje van Maanen, dochter van 3 en 12, nicht van Wouter.
3. Evert van Maanen, zoon van 13 en 14, echtgenoot van 12, oom van Wouter
4. Willem Heetmayer, echtgenoot van 5, oom van Wouter.
5. Aaltje van Maanen, echtgenote van 4, dochter van 13 en 14, tante van Wouter.
6. Clara Gijsberta van Maanen, dochter van 7 en 9, zus van Wouter.
7. Wouterus van Maanen, zoon van 13 en 14, vader van Wouter.
8. Gijsbertha van Maanen, dochter van 7 en 9, zus van Wouter.
9. Martijntje Veldhuizen, echtgenote van 7, moeder van Wouter.
10. Sije van Maanen, zoon van 3 en 12, neef van Wouter.
11. Doora Grietje van Maanen, dochter van 3 en 12, nicht van Wouter.
12. Martentje Ruiter, echtgenote van 3, tante van Wouter.
13. Jacob van Maanen, echtgenoot van 14, opa van Wouter.
14. Gijsbertje Bosveld, echtgenote van 13, oma van Wouter.
15. Wouter van Maanen

Zoals ik al schreef is Wouter opgegroeid in de Schoolstraat. Veel van zijn verhalen gaan over gebeurtenissen die daar hebben plaatsgevondne en die hij zelf heeft meegemaakt. Ook vertelt hij verhalen die hij heeft vernomen van ooggetuigen die zelf bij gebeurtenissen waren en meegemaakt hebben.
De eerste aflevering in de serie 'Herinneringen van Wouter van Maanen' kunt u binnenkort in ons weblog verwachten.

Wouter van Maanen en Eric van der Ent tijdens één van de vele bezoeken bij Wouter thuis.
Verhalen optekenen en foto's scannen.

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter