In dienst van het gezag, persoonlijke herinneringen van Simon Verkade bij de Baarnse politie

Wij zijn gek op geschiedenis, en zeker als het over Baarn of de regio Eemland gaat. Als we dan te horen krijgen dat iemand die jarenlang bij de Baarnse politie heeft gewerkt en een selectie uit zijn herinneringen aan het papier toevertrouwt, gaan onze oren spitsen!

Simon Verkade is opgegroeid in Zuid Holland, op een boerderij in Maasland om precies te zijn. In 1965 kwam hij het Baarnse politiebureau binnengelopen om te vragen of er mogelijk een vacature was. Na een selectieprocedure werd hij aangenomen. Samen met zijn echtgenote Bea besloot hij in Baarn te komen wonen en ze gingen er nooit meer weg. Tot aan zijn pensionering in 2001 zou Simon bij de Baarnse politie in dienst blijven. Bij de landelijke regionalisering in 1993, kwam er een grote verschuiving tot stand bij veel politiemensen. Simon werd wijkchef in De Bilt (District Binnensticht). Nu heeft hij zijn belevenissen op papier gezet en mag iedereen het lezen.

Het idee om zijn belevenissen op te schrijven, kwam na een lezing op verzoek van de Historische Kring Baerne. ,,Ik had thuis een doos staan waarop stond: ‘Politie bewaren’. Die ben ik gaan doorspitten. Ik vond in die doos o.a. foto’s, enkele dienstmededelingen, knipsels van diverse kranten, eigen aantekeningen enz. Ik heb het boek vooral voor mezelf geschreven, als ik anderen daarmee kan plezieren, is dat alleen maar fijn.” 

Het 214 pagina’s dikke boek, A4 formaat, kent 3 delen, verdeeld over 22 hoofdstukken. Het eerste een grootste deel over Simons tijd bij de gemeentepolitie Baarn, het tweede over zijn tijd bij de Politie Regio Utrecht, locatie De Bilt. Het derde bestaat uit beschouwingen. Oorspronkelijk was het plan om het boek alleen aan te bieden aan vrienden en kennissen, maar de reacties waren zo leuk dat Simon besloot om het boek beschikbaar te maken voor iedereen die het lezen wil. ,,Het boek moest wel leesbaar zijn, het is geen proces-verbaal. Ik denk dat ik de genoemde zaken er netjes heb ingezet, ik wil daar namelijk niemand mee kwetsen, mijn ambtseed geldt nog steeds.”

Stichting Groenegraf.nl is natuurlijk blij met dit initiatief. Daarom is het mogelijk om het boek via ons te bestellen voor € 29,99 per stuk, exclusief verzendkosten. Afhalen kan in Baarn. Na uw bestelling en betaling zal de drukker de opdracht krijgen om uw exemplaar te drukken. Er zal dus wat tijd zitten tussen uw bestelling en de levering. U krijgt bericht zodra het boek voor u klaar ligt.

Bestellen kan door een mailtje te sturen aan: groenegraf.baarn@gmail.com.

Vermeld in uw bestelling uw naam, adres en telefoonnummer.

Betalen kan op: Knab Bank IBAN: NL70 KNAB 0725 0657 88 t.n.v. Stichting Groenegraf Baarn

Baarnsche Allerhande en andere geschiedkundige lekkernijen met de smaak van het verleden

Deel 3: de lezer heeft gesproken!

Door Ed Vermeulen

Natuurlijk kent u de fameuze Turcotaart, de Bikkels en de Naaldjes, maar kent u ook de ’Baarnsche Allerhande’? Nee? Tijd voor een kleine proeverij met dit keer twee verschillende smaken, met daarbij een geschiedkundige opdracht.  

Actie is reactie oftewel het een haalt het ander uit. In de onlangs verschenen verhalen ’Baarnsche Allerhande deel 1 en  deel 2’ aandacht voor de bekende sport- en gymnastiekdocent van Het Baarnsch Lyceum Jaap Manting en villa Vondelingenplaat Van Galenlaan 1. Op beide verhalen kwamen mooie en interessante reacties vanuit het lezerspubliek. Te mooi om deze niet met u te delen. Als bonus (lees: kers op de Turcotaart) weer een historisch getinte opdracht: lokale geschiedenis met een knipoog! 

Villa met naambord Vondelingenplaat
(Coll. Historische Kring Baerne)

Villa Vondelingenplaat-Van Galenlaan 1: in ’Baarnsche Allerhande, deel 2’ trachtte ik het geheim van deze fraaie villa te ontrafelen. Goed nieuws: met behulp van twee oplettende, maar meer nog, goed geïnformeerde lezers, nu gelukt! Recente geschiedenis in een notendop: in de jaren 50/60 was in deze in 1907 gebouwde villa op de benedenverdieping een kantoor met laboratorium van de sinds 1901 vanuit Pernis opererende Chemische Fabriek Vondelingenplaat gevestigd. 

Chemische Fabriek Vondelingenplaat, Pernis
(Foto via Stichting Historisch Genootschap Hoogvliet)

Deze fabriek produceerde, het laat zich raden, allerlei chemische producten waaronder diverse plantenbestrijdingsmiddelen. Het laboratorium werd geleid door de bekende bioloog dr. Franciscus Henri Feekes (1901-1994), woonachtig in de Mollerusstraat. Uiteraard diende de verdelgende werking van deze middelen uitgetest te worden, waartoe rechts van de villa een proeftuin vol met allerlei fraaie bloemen en andere gewassen was aangelegd, onderhouden en natuurlijk ook bespoten! Deze werkzaamheden werden sinds 1956 uitgevoerd door de ’tuinbaas’ van Vondelingenplaat Baarn, Harmen Reitsma, die  dagelijks per fiets vanuit zijn toenmalige woonplaats Bilthoven naar Baarn peddelde tot ook hij en zijn gezin in Baarn gingen wonen. Van enige beschermende kleding was in die tijd geen sprake en in de familie Reitsma herinnert men zich dan ook dat vader Reitsma regelmatig met een geel bestoven gezicht en armen thuiskwam. Andere tijden! De proeftuin lag op de plek van waaruit al sinds de twintiger jaren Handelskwekerij W. Egels & Zn. heel Nederland van planten, waaronder de fameuze Gloxinia, voorzag. 

Oude kwekerij Egels, later proefveld Vondelingenplaat.
Op achtergrond huizen Heemskerklaan, richting Tromplaan
(Coll. HKB)

Onze onvolprezen chroniqueur van de Baarnse Middenstand, Piet Lüschen, heeft er in zijn, in 2006 uitgegeven, boek ’Baarn en haar Middenstand’ zelfs een hoofdstuk aan gewijd. Het gezin Egels woonde in de toenmalige bedrijfswoning van Vondelingenplaat, Van Galenlaan 5. Ondanks het feit dat er van een samenwerking met het Fytopathologisch Instituut in de Oosterstraat sprake was opereerden beide organisaties los van elkaar. Voor de geschiedenisfanaten onder u een viertal trefwoorden: Johanna Westerdijk, Wintertuin, Villa Java, Willie Commelin Scholten. 

Suikerzakje Vondelingenplaat,
ooit gevuld met onbespoten suiker.

Terug naar Vondelingenplaat: in 1971, precies een halve eeuw geleden, werd het moederbedrijf in Pernis verkocht en daarmee kwam ook een einde aan de activiteiten in Baarn. Het naambord ’Vondelingenplaat’ verdween van de gevel, het suikerzakje uit de kantine en naamloos ging de villa door met te doen waarvoor zij ooit gebouwd was: het verschaffen van woongenot aan haar eigenarenbewoners. En het moge gezegd: dat doet zij tot op heden met verve! 

Blijft natuurlijk de vraag waar de in het achter het behang geplakte geschiedenis beschreven naam Huize Martha vandaan kwam en meer nog, waar deze is gebleven.  

 ’Huize Martha’: achter het behang geplakte geschiedenis
(Coll. Fam. Boekesteijn)

Weetjes van belang: op de 1e verdieping van villa Vondelingenplaat woonde ten tijde van de chemische activiteiten ene Willem den Boer en zijn gezin, waarvan dochter Estella (1912-2010) zich ontwikkelde tot een bekend kunstschilderes. Meerdere van haar werken zijn in de collectie van de Historische Kring Baerne opgenomen. Maar ook vestigingsmanager dr. Franciscus Feekes had artistieke kwaliteiten. Hij was een talentvol schilder, getuige dit schilderij waarin in schitterende kleuren de in de proeftuin gekweekte bloemen zijn weergegeven. 

’Bloemenpracht in het proefveld’ schilderij
 Franciscus H. Feekes
(Privé Collectie)

Dat tuinbaas Reitsma na het sluiten van Vondelingenplaat werkloos werd moge duidelijk zijn, hij was inmiddels 56! Ook toen al een groot probleem om nog een geschikte baan te vinden. De kantoortuin van het nieuwgebouwde PPI (Polygram) kantoor Amaliawolde aan de Amalialaan bood ook hem een nieuwe kans. 

Amaliawolde  het nieuwe werkterrein van tuinbaas Reitsma
(Coll. HKB)

Met veel liefde onderhield tuinbaas Reitsma ook hier de aan zijn zorgen toevertrouwde planten. In de jaren dat ik zelf in Amaliawolde werkte (1972/73) moet ik hem rondlopend met zijn plantenspuit, bezig gezien en gegroet hebben, zonder echter zijn voorgeschiedenis te kennen. Na Polygram werd ook, op kosten van de heer Doets van de dierenwinkel in de Brinkstraat, door hem en anderen het Hertenkamp met de levende have verzorgd. Het geheim van villa Vondelingenplaat, mij ooit onbekend, is hiermee ontrafeld.

(Coll. Geheugenvanbaarn.nl)

Pelitahuis Soest, bouwjaar 1949,  Duinweg 19, broertje Tom hangt uit het raam,
op het balkon zus Evelijn en Ralph 
(Coll. Ralph Ockerse)

Ralph Ockerse-Pelitahuizen Soest-Het Baarnsch Lyceum: via een mooie omweg over internet werd ’Baarnsche Allerhande deel 1’ met daarin een hoofdrol voor gymdocent Het Baarnsch Lyceum Jaap Manting gelezen door Ralph Ockerse, oud inwoner van Soest, geboren in 1933 te Brussel en al sinds de jaren zestig woonachtig in de USA. Er volgde een correspondentie per email, waarin Ralph het verhaal vertelde van zijn jeugd in Indië, zijn komst, samen met zijn moeder (zijn vader was al in 1943 gestorven tijdens het verrichten van dwangarbeid aan de Birma-Siam  spoorlijn), zusje en broertjes, naar Nederland in 1946 en zijn schooljaren op Het Baarnsch Lyceum, 1948-1953. 

Ralph  voor het huis Duinweg 19
(Coll. Ralph Ockerse)

Volleybalteam Het Baarnsch Lyceum 1952-53
Staand v.l.n.r: Jan Middelaer, N.N., Mauk Dandrieu,
 Vooraan v.l.n.r: Hans Bakker, Ralph Ockerse, Ben Loman.
(Coll. Ralph Ockerse)

De opvang van het gezin verliep ronduit dramatisch. Mevrouw Ockerse, lid van de Theosofische Vereniging, en de twee jongsten namen via deze vereniging hun intrek in Arundale House te Naarden, terwijl Ralph en zijn zusje, gescheiden van elkaar, onderdak vonden bij pleeggezinnen. In deze gezinsscheiding kwam pas verandering toen de familie Ockerse in de herfst van 1949 via de Stichting Pelita een huis in Soest kreeg toegewezen. Nu hoor ik u denken, Pelitahuizen, die hebben we in Baarn toch ook? Jazeker, liefst acht stuks, en wel sinds juli 1951 in de toen spiksplinternieuwe Gruttostraat. De nummers 28 t/m 42. Alle huizen voorzien van een naast de voordeur ingemetselde gevelsteen met de beeltenis van een Pelita, een olielampje dat in tropische nachten vaak langs verder onverlichte wegen, kampongs als lichtbaken diende.

Bij Soester Pelitahuizen géén gevelsteentje
(Coll. HKB)

Dat er ooit ook in Soest Pelitahuizen waren, was mij ten tijde van mijn zoektocht in 2017 naar de achtergronden van de in Baarn gebouwde woningen weliswaar vagelijk bekend, maar het ultieme bewijs ontbrak. Niet goed gezocht? Nu dankzij het verhaal van Ralph Ockerse zelfs een foto en adres. Echter hier geen gevelsteentjes! Vanuit Baarn is ook de Soester geschiedenis, hetzij lopend, hetzij per fiets binnen handbereik. Een uitgebreide versie van Ralphs verhaal zal binnenkort op de Groenegraf.nl blogspot te lezen zijn. 

Oude bebouwingsgrenzen: steeg rechts naast Schoenenwinkel
Nelson en links naast Modezaak Van Vuuren.
(Foto’s Groenegraf.nl)

En dan nu de nieuwe opdracht:

Omhoog, Baarnaars kijk omhoog! Laan of straat: ja, ja daar is ie weer, de mooie straat van Laan oftewel de Laanstraat. In een eerder verhaal vroeg ik u om uw historische blik te verruimen door een kijkje te nemen in de steeg naast modehuis Van Vuuren en het pad achterom naast Schoenenwinkel Nelson. Dit alles om met eigen ogen de oude bebouwingsgrenzen te aanschouwen. Gedaan? Ja? Prima: u gaat door naar de volgende ronde! Nee? U heeft nog een herkansing: beide stegen staan in het bestemmingsplan als ’redelijk blijvend’ aangemerkt! Of dit ook zo is: in Baarn kan er van alles gebeuren. Ook met bestemmingsplannen. Dus enige haast is geboden: op naar de Laanstraat. Heel vaak zit geschiedenis onder of in de grond, maar in dit specifieke geval vraag ik u omhoog te kijken. Niet te lang, want dan kunnen er vreselijke dingen gebeuren zoals botsingen met fietsers, pakketbezorgers, RMN en andere afvalophalers en wat dies meer zij. Een gewaarschuwd Laanstraat bezoeker telt voor twee! 

Laanstraat 52: huidige situatie
 (Foto: John Kappers)

Laanstraat 52,  Anno 1912 - hoog bovenaan de gevel
(Foto: John Kappers)

Omhoog 1: U staat bij Boekhandel Den Boer, dit keer met de rug naar de mooie etalage. Alleen vandaag en voor deze ene keer! U kijkt omhoog en wat ziet u: juist ja, een gevel met daarop het jaartal 1912. In dit pand was in mijn jeugd de winkel van Spoelder, v/h Derksen, gevestigd: manufacturen en degelijk ondergoed. Borstrokken! Ja, de winters waren koud, toen.

Detail Laanstraat 52: Anno 1912
(Foto: John Kappers)

Pand Banketbakkerij Hendricksen:  Anno 1905
(Foto: Groenegraf.nl)

Omhoog 2: u spoedt zich verder de Laanstraat in, richting kruising Nieuwstraat: een bruisend en smakelijk stukje Laanstraat, eigenlijk Nieuwstraat, moet ik zeggen. Ook hier blijft u staan en kijkt bij Banketbakkerij Hendricksen omhoog, nee niet naar binnen, maar omhoog. 

Anno 1905, meer dan een eeuw Bakkershistorie!
(Coll. Groenegraf.nl)

Wederom ziet u een jaartal, 1905 ditmaal. 

Banketbakkerij Hendricksen nu
(banket-hendricksen.nl)

Opdracht: Onthoud beide jaartallen en probeer een gebeurtenis in uw familiegeschiedenis op te roepen die plaatsvond in deze jaren. Moeilijk? Misschien. Even uw best doen. Wacht: ik help u een handje, ik pak er onze eigen familiegeschiedenis bij:   

1912: op 11 maart van dit jaar werd in Den Helder, Johanna Cornelia Arina Visser geboren. In januari 1942 werd zij mijn moeder. In februari 1944 kwamen wij naar Baarn.

1905: op 19 december werd te Semarang, midden Java, het huwelijk voltrokken tussen Hendrik Robert Soffner en Theodora Falkenberg. Uit dit huwelijk werden vijf kinderen geboren. Een daarvan, de in 1918 geboren Edith Hendrika, werd in 1939 de moeder van mijn vrouw en, u raadt het al, Hendrik en Theodora daarmee haar grootouders! 

1905- uit stamboom Soffner

Valt mee toch? Nu bent u aan de beurt!

Met dank aan Edo Boekesteijn, John Kappers, Ruud de Meij, Ralph Ockerse en Familie Reitsma.

Ed Vermeulen (1942)

Dit verhaal (aflevering 95) verscheen op maandag 15 november 2021 in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.

 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 

Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.

 Antwoord van vorige week:

Sjaak Nijman in 1985

Chef loket- en gelddiensten Baarns PTT-kantoor.

Sjaak Nijman is geboren op 30 augustus 1923. Als zoon van een postbeambte uit Heerhugowaard bestonden de beginjaren in hoofdzaak uit verhuizen. Via Heemstede en Boekel (Noord-Brabant) werd ook Soest aangedaan. En passant doorliep Nijman junior de lagere school en de mulo. Ondanks het naderende einde van de oorlog was ook toen nog de militaire dienstplicht aanwezig. Dit hield voor Nijman in dat hij gedurende de laatste oorlogsdagen veel contact had met de Geallieerden.

In september ’46 begon een nieuw hoofdstuk in het leven van de nog jonge Nijman. Hij werd officieel beëdigd als PTT- ambtenaar in Haarlem. Slechts één maand heeft hij daar gewerkt, waarna overplaatsing werd aangevraagd naar Soest. In Hilversum werd cursus gelopen terwijl drie jaren na het begin van zijn loopbaan bij de overheid stationering in Breukelen volgde. Aangezien Nijman de luxe van een auto zich nog niet kon permitteren was hij genoodzaakt per fiets de afstand te overbruggen (28 km.). Dat ging aanvankelijk goed tot de winter toesloeg. Vanuit het ouderlijk huis in Soest werden onderweg diverse aanslagen op de gezondheid van de toen 26-jarige Nijman gepleegd. Hij bleef in weer en wind fier overeind al kreeg de griep steeds meer vat op hem. Vandaar dat besloten werd om bij mensen in Breukelen in de kost te gaan. Alleen in het weekend verbleef hij thuis.

Inmiddels was bij Nijman de verkeringskoorts al zo hoog opgelopen, dat hij in ’49 trouwde. Uit dit gelukkige huwelijk zijn twee dochters voortgekomen. Even terug naar Breukelen, waar Nijman 1½  jaar werkzaam is geweest. Veel werd in de vervanging dienst gedaan, waaronder een jaar in Baarn. Na deze periode vroeg Nijman overplaatsing aan naar onze gemeente en die werd hem verleend. Hij werkte zich op tot chef loket- en gelddiensten, een functie die Nijman de afgelopen 6 a 7 jaar bekleed heeft. Door uitbreiding van het postkantoor Baarn met Bunschoten/Spakenburg en Soestdijk (Eemnes en Lage Vuursche ressorteerden al onder Baarn) klom Nijman op tot hoofdemployee bijzondere diensten. Uit zijn woorden maakten wij op dat Nijman in Baarn een zeer plezierige periode heeft meegemaakt. 

Sjaak met zijn plakboek van Brandweer Baarn

Naast zijn werk was Nijman ook actief in de jeugdkampen van het PTT personeels- en kinderfonds, de plaatselijke en bedrijfsbrandweer alsmede de bedrijfszelfbeschermingsdienst, van dat laatste eerst als lid en vanaf ’80 als hoofd.

Het succes in zijn loopbaan ging niet gepaard met een actieve sportcarrière. Naast de verplichte gymlessen op school en het voetballen in de jeugdjaren ontplooide Nijman zich wel in de atletiekwereld. Lange afstand lopen was het favoriete nummer en vaak was hij aan de zijde van Jan van Ginkel te vinden. Als bestuurslid van een vroegere gymnastiekvereniging, ontplooide Nijman zich op bestuurlijk niveau en zorgde toentertijd voor een samengaan met Limvio. Als hobby's heeft hij fietsen en het verzamelen van postzegels. Die filatelie was een activiteit die hij van zijn eerste PTT-baas niet mocht uit voeren. Het bloed kroop toch waar het niet gaan kon en de Baarnse Philatelistenvereniging kan vandaag of morgen weer een nieuw lid begroeten in de persoon van deze scheidende PTT- functionaris. Sjaak is op 93 jarige leeftijd overleden op 25 november 2016. De winnaar deze week is: Yvonne Gesgarz - Schotman.

 Zoekplaatje in Baarn

1: Dit is Sjaak Nijman (een bekende persoon uit Baarn),

2: Wat was het beroep van Sjaak Nijman in 1983 ??

U kunt hierop reageren via het sturen van een briefje aan:

Stichting Groenegraf.nl

T.a.v. Baarnsch Geheugen

Marisstraat 4

3741 SK BAARN

of stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com.

Onder de goede inzenders verloten we het boek "Baarn in de Tweede wereldoorlog ……..

terugblik".

Daarnaast ontvangt de winnaar ook nog een en een fles wijn voorzien van een ansichtkaart uit Baarn. Deze fles wijn is beschikbaar gesteld door Mitra Baarn - Van de Steeg Laanstraat 72, 3743 BH Baarn tel; 035-5426063.

Het Buitenhuis Canton

 

Alleen hele oudere Baarnaars zullen zich deze buitenplaats met zijn bijzondere bouwstijl nog kunnen herinneren, want de villa werd In het jaar 1910 afgebroken.

Huize Canton

Waarom dit huis in deze Chinese stijl werd gebouwd? vraagt u. Wij vonden er in "Pluim" o.m. het volgende over: Het buitenhuis "Canton" zo heette de buitenplaats, is in 1793 door den heer Reinhard Scherenberg in Chinese stijl gebouwd. Dezelfde heer, tapijtfabrikant van koeharen, tapijten en daarbij scheepskapitein, had na zijn volbrachte reizen in China in de jaren 1790 en 1791 het nabij gelegen buitenhuis In "Peking" in dezelfde stijl laten oprichten.

Scherenberg was namelijk door zijn handel op China schatrijk geworden, hij woonde In Amsterdam en "Canton" was dan ook uitsluitend zijn "buitenhuis", waar hij rust en verpozing vond in het dorpje Baarn. Het was een exotisch zomerverblijf. 

In het jaar 1815 kwam de buitenplaats in het bezit van de Prins van Oranje. Na in de vorige eeuw nogal eens van bezitter te zijn verwisseld, werd "Canton" in 1904. eigendom van de heer August Janssen (die o.m. aan Baarn een badinrichting schonk). Naast hem waren een der laatste bewoners de dames Spengler, die er een sanatorium hielden.

“Waar dit buitenhuis stond?" vraagt een jongere lezer. Tussen de Javalaan en de CantonIaan, waar het hoofdkantoor van "Conservatrix" was gevestigd die op 8 december 2020 failliet was verklaard op verzoek van de Nederlandse Bank.

De huidige villa is wel in een geheel andere stijl gebouwd dan die op het oude plaatje.

Tussen twee haakjes: De naam Scherenberg wordt ook thans nog in ere gehouden door de

gelijknamige flat aan de Schoolstraat.

Het huidige gebouw aan de Cantonlaan

Start de persen! Vandaag is morgen alweer gisteren (deel 2) wordt gedrukt!

 

Het is zover. Deel twee van ons boek Vandaag is morgen alweer gisteren wordt op dit moment gedrukt en gebonden door Drukkerij Bakker Baarn en Drukkerij Aeroprint. Dat is goed nieuws, want dat betekent dat we de boeken binnen afzienbare tijd op voorraad zullen hebben en iedereen die het boek heeft besteld het boek binnenkort in de bus kan verwachten.

Heeft u het boek nog niet besteld, geen nood. Klik hier om het boek alsnog te bestellen zodat u binnenkort ook uw exemplaar thuis ontvangt.

Hieronder wat foto's van het productieproces:

Bekijk onderstaand filmpje om te zien hoe Vandaag is morgen alweer gisteren, deel 2 gedrukt wordt.

Wilt u terugzien hoe deel 1 destijds gedrukt en gebonden werd? Bekijk het filmpje hieronder:

Bestel uw exemplaar nu en ontvang het binnenkort thuis in de bus. Klik hier

Of stuur een mailtje naar: groenegraf.baarn@gmail.com

BURBANKIA

Opa Baard

 BURBANKIA

Vele jaren stond bovenstaande naam te lezen aan de Faas Eliaslaan. Het was met grote letters in gekleurde vetplan­ten gemaakt voor het huis met de dahliakwekerij. Ik bedoel, zoals de ou­dere Baarnaars wel zullen begrijpen, de kweek van opa Hornsveld. Meestal 'opa Baard' genaamd. Enkelen onder U, hebben misschien ook nog wel zijn vader, de heer Nicolaas Hornsveld, ge­kend, die de hoge leeftijd van 100 jaar bereikte. Op die honderdste verjaardag schreef hij het volgende dankwoord.

"Aangezien het mij onmogelijk is allen die mij op mijn honderdste verjaardag persoonlijk bezoek, dan wel schrijven, stoffelijke blijken of op welke wijze dan ook verrasten, schriftelijk te bedan­ken doe ik het graag langs deze weg. Mede namens de familie, N. Horns­veld". Gedateerd september 1936.

Van de populaire familie Hornsveld kunnen wij ouderen ons nog goed 'opa Baard' voor de geest halen. Hij was een gezellig mens, zoals alle Hornsvel­den. Denk maar eens aan zoon Klaas, die altijd met een bloem in zijn knoops­gat liep. 'Opa Baard' stond in heel Europa bekend om zijn kennis op het gebied van de dahlia cultures. Men noemde hem de Dahliakoning, de nes­tor der Dahlia pioniers. Op zijn negen­tigste verjaardag kwamen wel 300 be­zoekers, die hem allen op de een of andere wijze in, het zonnetje wilden zetten. Het gemeentebestuur, onder aanvoering van destijds burgemeester van Beek Calkoen was aanwezig als­mede de intendant van het paleis jhr. C. Dedel, die de gelukwensen van de koninklijke familie overbracht.

Ik wil U niet alle verenigingen noemen, die op deze verjaardag aanwezig wa­ren, maar U begrijpt dat alles wat met de tuinbouw te maken had acte de préséance gaf. Ook de beide gerefor­meerde predikanten ds. Zeyl en ds. Zee­gers, want op kerkelijk gebied behoor­de de familie Hornsveld tot de trouw­ste gemeenteleden. 'Opa Baard' kreeg vele waardevolle geschenken, waaron­der veel sigaren. ,,Het zijn er wel veel, maar ik krijg ze wel op" zei een glun­derende 'Opa Baard'.

de 100 jarige Hornsveld in de zijspan. Zijn zoon Hendrik berijdt de motor.

In 1907 begon hij met het kruisen van verschillende dahliasoorten en had daar veel succes mee. Dat leverde hem dan ook enkele onderscheidingen op, zoals Ridder in de Orde van Oranje-Nassau alsmede vele buitenlandse onderschei­dingen. Hij is altijd een bescheiden man gebleven. 

De heer Hornsveld werd dikwijls op het Paleis te Soestdijk uitgenodigd om aan Koningin Emma zijn nieuwste aan­winsten te laten zien. Een nieuw soort dahlia gaf hij de naam 'Prinses Julia­na' mee. Hornsveld nam de vrijheid om Koningin Emma te vragen hoe zij deze bloem vond. Zij liep toen naar een ander soort dahlia, genaamd ko­ning Leopold, en zei "Deze vind ik wel mooier Hornsveld, want deze dahlia heeft een open hart. Ik hou van open harten, behalve bij een krop sla" en lachend liep zij vervolgens verder. Later bracht Koningin Wilhelmina hem een bezoek. Tegen de etiquette van het ko­ninklijk huis in vroeg Hornsveld haar hoe zij de dahlia 'prinses Juliana' vond.

Zij bekeek ook de dahlia, ietwat gestreng, en antwoordde alsof zij de 'on­gepaste vraag' niet gehoord had "U heeft nogal moeilijkheden met de ex­port naar de Verenigde Staten Horns­veld". Gelukkig leven we nu in een geheel andere tijd.

Herinneringen aan het oude buurtje Santvoort

Leven op de dijken

door Eric van der Ent

In de tweede helft van de jaren zestig ben ik opgegroeid in de Elisabethstraat in het buurtje Santvoort. Dit arbeiderswijkje is eind jaren zestig gesaneerd. Grote gezinnen leefden er in te kleine huisjes. Men had het niet breed, maar gezellig was het er wel. Er woonden bekende Baarnse families zoals Radstok, Van Diermen, Keppel, Van den Brakel, Broerze en Bos. Namen die nog steeds veel in Baarn voorkomen. Warme herinneringen aan vervlogen tijden.

Het oude buurtje Santvoort.
(Coll. Groenegraf.nl)

Gerharda (Gradje) van Diermen en
Teunis (Teus) Koenen in de
 achtertuin van Elisabethstraat 53
(Coll. Groenegraf.nl)

Weliswaar geboren in 1965 in Utrecht, in het Elisabethziekenhuis om precies te zijn, ben ik opgegroeid in de Elisabethstraat in Baarn. Voor wie niet weet waar de reeds lang verdwenen straat lag een korte introductie. Tussen Zandvoortweg en Berkenweg (de voormalige Verlengde Dalweg) lag het buurtje Santvoort. Daar waren straten als Elisabethstraat (voordien Hanensteeg genaamd), Johannalaan, Dijkweg, Dallaan (nu Beukenlaan) en Zantvoortlaan (nu Eikenweg) te vinden. Mijn ouders, Thea en Dirk van der Ent woonden na hun trouwen op het zoldertje van mijn overgrootouders van moeders kant, Teus Koenen en Gradje van Diermen op Elisabethstraat 53. Voor mijn gevoel woonde ik daar mijn hele jeugd, maar herinneringen kunnen bedriegen. Toen ik 4 jaar was, eind jaren zestig, werd de hele buurt gesaneerd en werd er een nieuwbouwwijk uit de grond gestampt met namen als Elzenlaan, Essenlaan, Populierenlaan en Goudenregenlaan. Mijn ouders verhuisden met hun kinderen, ikzelf en zusje Marty, naar Goudenregenlaan 33. Daar werd broertje Sylvester (Kuuk) geboren. Mijn ouders wonen er nog steeds.

Herinneringen

Hoe jong ik ook was, toch heb ik veel herinneringen aan de buurt. De middenstand was er ruim vertegenwoordigd. In de Dijkweg waren onder andere melkboer Evert Nagel, bakker Gerrit de Gier, slager Joop Metten, kapper Dirk Geijtenbeek, kruidenier Hendrik van Beest, kruidenier Jan Nijhof (opa van Jan Nijhof, huidige eigenaar van het bekende woonwarenhuis). Onze buurman in de Elisabethstraat op nummer 55 was Roel Luijer, handelaar in lompen en metalen. 

Familie Luijer, Elisabethstraat 55
(Coll. Heidi Grasmeijer-Luijer)

Gouden handel
(Foto: Groenegraf.nl)

Tegenwoordig zou het niet meer kunnen dat zo’n bedrijf midden in een woonwijk gevestigd is. Grote balen oud papier stonden tegen de zijgevel van de woning van Gradje en Teus Koenen opgestapeld. Bij een brand was de ramp niet te overzien geweest. Toen kon dat allemaal gewoon. Buurtkinderen gingen regelmatig de buurt en de omliggende wijken in om oud papier op te halen. Daar kregen ze bij Luijer een paar cent voor. Vooral als de PTT weer een nieuw telefoonboek had uitgegeven was de opbrengst hoog. Die oude telefoonboeken waren lekker dik en zwaar en elke kilo telde. Nadat de verzamelde ‘handel’ door Luijer was gewogen en de opbrengst was uitbetaald liepen we op een draf naar het sigarenwinkeltje van Tante Saartje (Ligtenberg) aan de Berkenweg. Zij had op de toonbank een dienblad met losse snoepjes, lollies, dropstaafjes en zoethout staan die je voor een cent per stuk kon kopen. Het geduld van Tante Saartje werd op de proef gesteld want we konden minuten lang twijfelen welke lekkernijen we zouden kiezen.

Jan Aart Ligtenberg  en 'tante' Saartje voor hun sigarenwinkeltje aan de Berkenweg.
Coll. Groenegraf.nl

Ook Luijer ging met zijn tijd mee. Ik kan me nog herinneren dat er een enorme persmachine geïnstalleerd werd. Een grote kraanwagen verscheen in de Elisabethstraat die de machine achterin de loods plaatste. De machine werd van boven gevuld en aan de zijkant kwamen de grote gebonden balen papier tevoorschijn. Indrukwekkend!

De installatie van een gloednieuwe machine bij lompenhandel Luijer.
(Coll. Fam. Luijer)

Kolenkit

Zoals gezegd hadden de mensen in het wijkje Santvoort het niet breed. Grote gezinnen woonden in te kleine huisjes. Bij Teus en Gradje Koenen werd nog gestookt in een potkachel. Kolenhandelaar Gerrit de Jonge uit de Berkenweg kwam regelmatig eierkolen brengen. Die waren het goedkoopst want daar zaten cokes doorheen, een restproduct van de Gasfabriek. De Jonge stortte de kolen in het kolenhok in het schuurtje naast het huis. Aan de onderkant van het hok zat een gat van waaruit opa Teus de kolen opschepte met een kolenkit. Mijn vader Dirk was ‘s morgens altijd als eerste op. Het was zijn taak om dan de kachel leeg te maken, de sintels eruit te halen en met een krant en aanmaakhoutjes te zorgen dat de brand er weer in kwam. Opa Teus ging namelijk ‘s avonds niet naar bed voordat de kachel helemaal uit was. Later kregen we een oliekachel. Opa ging al vroeg naar bed, dus ‘s avonds zaten we in de kou. Op latere leeftijd raakte hij wat in de war. Hij probeerde dan soms de oliekachel ook met aanmaakhoutjes aan te maken. Dat was gevaarlijk!

Opoe Gradje en opa Teus Koenen bij hun potkacheltje in de huiskamer van Elisabethstraat 53
(Coll. Eric van der Ent)

Het is nu niet goed meer voor te stellen maar in het huisje was eind jaren zestig nog geen riolering. Het toilet werd in een beerput in de tuin geloosd. Die put werd eens in de paar maanden leeggezogen met een gierwagen (strontkar). Opoe Gradje en Opa Teus wasten zich nog met een bakje water aan het aanrecht. Mijn vader Dirk heeft toen ze er ook hun intrek namen een warmwatergeiser en een douche geinstalleerd. Opa Teus kon zijn ogen niet geloven: “Moet je kijken Gradje, hier komt warm en koud water uit, net wat je maar wilt!” Mijn zus Marty en ik werden regelmatig gewassen in een zinken teil. Dat was altijd een klein feestje!

Zus Marty in de teil in de tuin aan de Elisabethstraat.
(Coll. Eric van der Ent)

Leegstaande woningen in de Elisabethstraat.
Op de achtergrond het nieuw gebouwde bejaardenhuis Santvoorde.
(Coll. Dhr. D. van den Brakel)

De sloop van woningen aan de Dijkweg. In de verte ziet u de melkkar van Nagel.
(Coll. Dhr. D. van den Brakel)

Een blik op de woningen van de Elisabethstraat.
Rechts achteraan de woningen van Teus en Gradje Koenen.
(Coll. Groenegraf.nl)

Teloorgang en sanering

Eind jaren zestig verpauperde het buurtje steeds meer. Woningen raakten in verval en er kwam steeds meer leegstand. Door de komst van een grote Albert Heijn aan de Eemnesserweg op de plek waar voorheen de mooie villa van Notaris Römer stond zagen steeds meer buurtwinkeliers zich genoodzaakt hun deuren te sluiten. 

Albert Heijn aan de Eemnesserweg met daarnaast villa Villa Belsito op de hoek met de Dalweg (1963)
(Bron: Albertheijnerfgoed.nl)

1963: Dhr. Albert Heijn jr. zelf geeft een speech ter gelegenheid van het nieuwe filiaal in Baarn.
(Bron: Albertheijnerfgoed.nl)

Dit filiaal van Albert Heijn was op dat moment de grootste van Nederland. In 1968 werden de eerste woningen gesloopt. 

1968: de eerste woningen van Santvoort zijn gesloopt.
(Bron: KLM Aero Carto N.V.)

Terwijl de nieuwbouw vorderde bleef een groot gedeelte lang braak liggen. Zo ontstond een soort speelparadijs voor de kinderen in de buurt. Er kon volop geravot worden op die terreinen. Het terrein tussen Goudenregenlaan en Berkenweg bleef het langst onbebouwd. Wij noemden dat gebied destijds het Zwarte Veldje. 

Uw schrijver met een buurmeisje op het ‘Zwarte Veldje’.
(Coll. Eric van der Ent)

Daar bouwden we hutten, groeven we kuilen en speelden verstoppertje. ‘s Avonds zo zwart als de plaat en met een broek met kapotte knieën kwamen we weer thuis.

Pasen 1969: v.l.n.r. Eric en Marty van der Ent en nichtje Angelique Groenestein in de Elisabethstraat. Haantje Pik!
(Coll. Eric van der Ent)

Het buurtje Santvoort is inmiddels ruim 50 jaar geleden gesaneerd (lees: gesloopt). De nieuwbouwwoningen aan de Elzen- Essen- en Goudenregenlaan zijn dus ook alweer meer dan 50 jaar oud. De tijd vliegt. Het is waar: Vandaag is morgen alweer gisteren!

Het laatste stukje overgebleven Elisabethstraat, nu Populierenlaan. Achteraan rechts
de oude woning van Teus en Gradje Koenen, daarvoor de woning van Luijer.
Achteraan de nieuwe woningen in de Elzenlaan.
(Coll. Groenegraf.nl)

Dank aan mijn moeder Thea van der Ent die veel van haar herinneringen aan de buurt aan het papier heeft toevertrouwd. Mede dankzij haar kon dit verhaal tot stand komen.

Eric van der Ent

Dit verhaal (aflevering 94) verscheen op maandag 18 oktober 2021 

in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.

 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 

Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.