maandag 19 april 2021

The Polygram Years (Part 2)

Van Hoezenboek en Packaging & Design naar The Boomtown Rats: het verhaal achter een foto. 

door Ed Vermeulen

Leo Boudewijns’ Hoezenboek

Het door Baarnaar en (oud) Phonogram directeur Leo Boudewijns geschreven in oktober 2010 uitgebrachte Hoezenboek laat zich lezen als een kunstroman en kan gezien worden als het standaardwerk over de vormgeving van de Nederlandse platenhoes 1950-1970. Het boek behandelt het ontwerptraject voorafgaand aan het eindproduct: de (prachtige) platenhoes. De hiervoor verantwoordelijke afdeling heette in mijn Polygramtijd  ’Packaging & Design’ (P&D). Een goedgevulde afdeling! Uit het  archief van Henk Smeekes, zelf ooit ontwerper bij P&D, komt deze in  1975 gemaakte  groepsfoto met zesendertig (!) medewerkers van deze uiterst creatieve afdeling. Locatie: achterzijde van het aan de Amalialaan gelegen, toen spiksplinternieuwe, kantoorpand ’Amaliawolde’.  De fotograaf: Remmelt van Heerde. Weerspiegeld in de ruiten van de gelijkvloerse etage ziet u hem staan. 


Team Packaging & Design (achterzijde Amaliawolde). We herkennen: 1: Hil Boelhouwer, 2: Joop Steen, 3: Cor van Tol, 4: Ton Friesen, 5: ?, 6: Arie Benkemper, 7: ?, 8: Wim Husslage, 9: Henk Smeekes, 10: Bernard Nusselder, 11: ?, 12: ? , 13 Hr. Lenoir, 14: ?, 15: José Koot, 16: ?, 17: ?, 18: Jan Algera, 19: Marga Altena, 20: ?, 21: Rob Heinzen, 22: ?,  23: David Hogarth, 24 : Jet Steinmetz, 25: Gaston Richter, 26: Hans Haak, 27: hr. Kartov, 28: Frida Benkemper, 29: mevr. Van Oosten, 30: Ruud Nooy, 31: Theo de Vos, 32: ?,  33: Wim Koppens, 34: Berty Beuken, 35: Chris Thiele en last but not least op 36 de fotograaf zelf: Remmelt van Heerde. Wie o wie vult de ontbrekende namen aan? 
(Foto: Remmelt van Heerde, coll. Henk Smeekes)

Pannenbier bij bouw Amaliawolde
(Coll. HKB)

Monumentje minder:
dat voor de bouw van het immense kantoortuinpand Amaliawolde veel prachtige oude en karakteristieke villa’s moesten wijken is nu, zoveel jaren later, geschiedenis. Een geschiedenis die zich zo nu en dan nog steeds herhaalt. De sloop van de villa’s en de bouw van Amaliawolde heb ik vanuit mijn werkkamer op de afdeling Special Projects, achterzijde aanbouw van Hoog Wolde, van begin tot eind kunnen volgen. Het was de tijd van de ouderwetse betonbouw met daarin een hoofdrol voor een grote groep flink uit de kluiten gewassen en zwaar gespierde betonijzervlechters. De aanblik van deze stevige jongens maakte dat mijn, het leven en de liefde door een roze bril bekijkende, toenmalige collega en kamergenoot, iedere dag met veel plezier vroeg op zijn werk kwam. Ja, het oog wilde ook wat.


Villa Maria Oord
(Coll. Groenegraf.nl)

P&D - Kerkstraat: in 1969, mijn eerste jaar bij P.P.I., was Packaging & Design gehuisvest in de rond 1875 gebouwde villa Maria Oord in de Kerkstraat. Een gezellige en rommelige maar uiterst artistiek verantwoorde ambiance. Door mijn werkzaamheden bij Special Projects kwam ik er dikwijls en had een goed en intensief contact met ontwerper Hans Leyssius en hoofd grafische productie de heer Lenoir. Meerdere reorganisaties verder dook P&D op in de catacomben van de aanbouw van Hoog Wolde en weer later zelfs in de houten keet, ooit de bakermat van de afdeling Popular Repertoire (’de Popafdeling’). In 1975 volgde een verhuizing naar Amaliawolde. De afdeling stond onder leiding van Bernard Nusselder. De man van wie werd gezegd dat hij toen op zeker moment de dames en heren vormgevers om meer werkruimte hadden gevraagd antwoordde: ’Lijkt me niet nodig, een ontwerper heeft immers ruimte in de geest’. Waar of niet waar, er werd naar harte lust en op hoog niveau ontworpen, creatieve ideeën uitgewerkt, geknipt, geplakt, gefröbeld, gefotografeerd, getekend, hoesteksten geschreven, gecorrigeerd, opnieuw gecorrigeerd en vertaald. Kortom hier werd alles gedaan om het mooie eindproduct (plaat, cassette en later de CD) zo attractief mogelijk over de toonbank te brengen. Niet zelden werd er, met name bij de verpakkingen van de door Philips Classics uitgegeven geluidsdragers, kunst, pure kunst, gemaakt! In de tijd dat ikzelf als productmanager Populair Repertoire op Hoog Wolde werkte ( 1976 – 1990) werd het merendeel van de hoesfilms vanuit het Artistmanagement of platenmaatschappij (zowel binnen- als buitenland), aangeleverd. Slechts een enkele LP hoes werd nog in eigen beheer ontworpen. Wel waren de hoezen van de vele uitgebrachte singles en maxi-singles, op basis van aangeleverd diamateriaal, huisgemaakt. Mijn vaste contact  was ontwerper Hil Boelhouwer (no. 1 op de groepsfoto). 


Ik leverde de dia’s en (soms) een bruikbaar idee en hij ontwierp de hoezen. 

Ed en zijn steun en toeverlaat Mary de Haan, 1978
(Coll. Ed Vermeulen)

Life in the city

Een aantal voorbeelden variërend van The Boomtown Rats, Flash & The Pan, Player, Santa Esmeralda, Graham Bonnet zijn te zien op het prikbord op de wand achter mij. Een gewaagd voorbeeld  van onze samenwerking was de singlehoes rond Demis Roussos’ ’Life in the city’. Een redelijk gedurfd gebruik van een mixage van een artiesten - en een skylinefoto. Op het in onze ogen artistieke hoogstandje werd niet door iedereen even enthousiast gereageerd. Maar ja, je bent creatief of je bent het niet!                                 

The Boomtown Rats: op het prikbord ziet u recht achter mij een foto van de band gemaakt bij het verschijnen van het album ’The Boomtown Rats’. Nu hoor ik u denken: Ed Vermeulen en The Boomtown Rats? Hoezo en waarom? Het zat zo: in 1976, het jaar waarin ik mijn eerste stappen zette op de Pop-afdeling  werd in Londen door ene Nigel Grainge het label Ensign Records opgericht. Grainge was in de periode 1970 tot 1976 zowel Productmanager als ook Artist & Repertoire (A&R) manager bij Phonogram UK geweest. Uiterst succesvol ook! Onder zijn bewind werden acts als Thin Lizzy, 10 CC en The Steve Miller Band getekend. In 1976 werd op de Midem, de jaarlijkse Muziekmarkt in het  Zuid Franse Cannes door Ensign in samenwerking met Phonogram UK en Phonogram International, Baarn een contract met de veelbelovende Ierse band The Boomtown Rats ondertekend. 

Contract: signed, sealed and delivered. V.l.n.r: nn., Nigel Grainge,
bandmembers Gerry Cott en Bob Geldof 
(Coll. Nigel Grainge Biography)

Toen veelbelovend, later na de hitsingles ’Rat Trap’ (1978) en zeker na ’I Don’t Like Mondays’ (1979) wereldberoemd. Na terugkomst uit Cannes besloot onze toenmalige directeur Rein Klaassen mij medeverantwoordelijk te maken voor de internationale exploitatie (buiten de UK en USA) van het totale Ensign label, inclusief The Boomtown Rats. 

The Boomtown Rats (v.l.n.r. Garry Roberts, Simon Crowe, Bob Geldof,
Pete Briquette, Johnny Fingers, Gerry Cott) 
(Coll. Nigel Grainge Biography)

Een beslissing die viel in de categorie: ’He made me an offer I couldn’t refuse’. Vanaf de dag dat de heer Klaassen zijn beslissing met mij deelde, begon ik een band op te bouwen met het op het Londense Seymour Place 19 (hartje stad) kantoorhoudende Ensign-team: Nigel Grainge en vriend en deejay Chris Hill. Vakbekwaam ondersteund door de alleraardigste afdelingsassistente en duizendpoot, Christine.

Ensignmanagement: Chris Hill (l) en Nigel Grainge († 11-6-2017)
(Coll. Nigel Grainge Biography)

Grainge was naast een fervent muziekliefhebber ook een trouw en groot fan van het Londense voetbalclub en Highbury-based Arsenal. In een Londens overblijf weekend nam hij me mee naar een wedstrijd. De naam van de tegenstander ben ik vergeten, maar wat een sfeer. Na afloop een  grote portie fish and chips en een pint in Nigels´ favoriete pub. Weer eens wat anders dan het Baarn 1 uit mijn schooljaren tegen Watergraafsmeer, Zeeburgia en Donar te zien spelen en dat was, naast de wedstrijd van het Nederlands elftal tegen Botafogo, Olympische dag in 1955, voor mij al het summum van voetbalvreugde. Op Seymour Place 19 had ik mijn eerste gesprekken met Bob Geldof en de band over hoe onze samenwerking vorm te geven. Een leeftijdsverschil van bijna elf jaar en een redelijk (!) afwijkende persoonlijke muzikale smaak (mijn muzikale ontwikkeling was blijven steken bij de laatste single van Buddy Holly) vormde hierbij, zoals al snel zou blijken, geen belemmering. Ik voelde mij geaccepteerd door de band en ging binnen de mij geboden mogelijkheden van de ’Polygram rules of conduct’ voor ze door het vuur. Vanaf die dag dook ik op waar nodig en waar de band ook maar optrad: Londen, Hamburg, Bremen, Amsterdam, Turijn, Stockholm. Zo kwam ik nog eens ergens! 

The Boomtown Rats: de eerste drie albums: 1977, 1978 en 1979, daarna volgden nog
Mondo Bongo, V Deep en In the long grass

Bij mijn exploitatie werkzaamheden stond ik er uiteraard niet alleen voor. Ik was onderdeel van een ijzersterk team waarin alle disciplines  (promotie, financieel-administratieve kennis en contractuele en juridische aspecten)  vertegenwoordigd waren. Bob Geldof bezocht, zoals zoveel andere artiesten, ook ooit het Baarnse kantoor. Eerlijkheid gebiedt me om te stellen dat deze bezoeken van artiesten weinig van doen hadden met bezoekjes aan Vorstelijk Baarn en bijna altijd een financiële achtergrond hadden. Follow the money! Dat het merendeel van mijn exploitatiewerkzaamheden van achter mijn Baarns bureau bedreven werden zal duidelijk zijn. Een hoogtepunt voor mij was het, samen met mijn echtgenote, bijwonen van een door The Rats gegeven Christmas Concert op een uiterst sfeervolle locatie in Londen. Bob Geldof’s woorden: ’Merry Christmas and God Bless you all’ en de over het publiek neerdwarrelende (kunst) sneeuw zorgden voor een bijzondere ambiance. Naast The Boomtown Rats had Ensign Records meer muzikale ijzers in het vuur: Flash & The Pan (Hey St. Peter), Eddy Grant, Light of the World, Black Slate (Amigo), Danny Williams (Dancin’ Easy) en losse, maar uiterst lucratieve singles, zoals Drum-Lalabye en Lipstique-At the Discotheque. Genoeg repertoire om met veel succes en plezier te exploiteren. Never a dull moment! 

Hitpotentie!


In 1984 werd Ensign Records verkocht aan Chrysalis Records, ook een grote speler in de muziekwereld. Het betekende mijn afscheid van Nigel Grainge en Ensign records. Tijdens een klein feestje in het knusse souterrain op Seymourplace werd mij een blijvende herinnering overhandigd: een zilveren plaat van ’A Tonic for the Troops’, het tweede succesvolle album van The Boomtown Rats met daarop een klein zilverkleurig plaatje met daarin een tekst gegraveerd:


Presented to Ed Vermuelen                   


(Coll. Ed Vermeulen)


Eén van mijn favoriete nummers op deze plaat is het door Bob Geldof geschreven ’Don’t believe what you read’ met zijn visie op wat ’de’ kranten ons voorschotelen. Woorden die nog niets aan kracht hebben ingeboet! Tijdens de overhandiging van dit bijzondere cadeau werd mij gevraagd of mijn achternaam goed was gespeld (ik werd immers altijd aangesproken met Ed Vermuelen). Natuurlijk zei ik ja, het was immers de gedachte erachter die telde! 

(Coll. Ed Vermeulen)

The Artists’ Art of Cooking:
in 1980 was onder de bezielende supervisie van Piet Schellevis, President van Phonogram International, een als relatiegeschenk bedoeld kookboek verschenen: ’The Artists’ Art Of Cooking- favourite recipes from Phonogram artists the world over.’ Het enthousiaste en welluidende voorwoord was van zijn hand. In dit fraaie in het Engels uitgegeven boek ook een recept van ’Irish-style stew’, naar verluidt het favoriete gerecht van The Boomtown Rats. Ik wil het u niet onthouden.  Eet smakelijk! 



(Coll. Ed Vermeulen)


Inmiddels weet u weer ietsje meer over de platen business van toen. Het gebeurde in Baarn, als het ware bij u en mij om de hoek. Voorbije geschiedenis? Op de plek waar ooit Villa Hoog Wolde stond en waar nu alleen het oude toegangshek nog herinnert aan vroeger tijden heeft nog jaren muziekgigant Universal, na de overname van het Polygram concern, de wereld op haar muzikale grondvesten doen schudden!



Bronnen: 
Leo Boudewijns: Hoezenboek (uitgave 2010)
The Artists’ Art Of Cooking  (uitgave 1980)
www.nigelgrainge.com/biography

Dank aan: 
Jet Steinmetz, Ton Friesen, Ruud Nooy en Henk Smeekes (groepsfoto en namen)


Ed Vermeulen (1942)









Dit verhaal verscheen op maandag 19 april 2021 in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.

vrijdag 16 april 2021

 Zoekplaatje in Baarn

Vraag 1: In welke straat staat dit gebouw?

Vraag 2: In welke tuin staat dit gebouw voorzien van 2 paardenkoppen? 


2 Paardenkoppen aan de wand. Het is geen slagerij ook al lijkt het wel zo. Tijdens de Koningsdagmarkt komen er vele bezoekers van deze markt langs heen.


U kunt hierop reageren via het sturen van een briefje aan:


Stichting Groenegraf.nl
T.a.v. Baarnsch Geheugen
Marisstraat 4
3741 SK BAARN


of stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com. Onder de goede inzenders verloten we het boek "Baarn in de Tweede wereldoorlog ……..terugblik". Dit boek is geschreven door Wim Veldhuizen en uitgegeven door de stichting Groenegraf.nl.


Daarnaast ontvangt de winnaar ook nog een en een fles wijn voorzien van een ansichtkaart uit Baarn, beschikbaar gesteld door Mitra Baarn - Van de Steeg Laanstraat 72, 3743 BH Baarn. tel:035-5426063

Kan een afbeelding zijn van buitenshuis
Kan een afbeelding zijn van de tekst '1940 1945 BAARN in de Tweede Wereldoorlog... Wim Velthuizen'

zaterdag 10 april 2021

Voor de allerliefste Baarnse moeder van de wereld

 

Zondag 9 mei: moederdag
Voor de allerliefste Baarnse moeder van de wereld

Drie mooie cadeaus voor Baarnaars en Barinezen

 

Vandaag is morgen alweer gisteren
Baarnse herinneringen (Deel 1)
door Ed Vermeulen, Cees Roodnat, Eric van der Ent

‘Vandaag is morgen alweer gisteren’ is een verzameling verhalen die vanaf september 2015 tot en met december 2017 periodiek onder deze naam in de Baarnsche Courant verschenen zijn. Drie enthousiaste auteurs: Cees Roodnat (Historische Kring Baerne), Ed Vermeulen (Historische Kring Baerne en Stichting Groenegraf.nl) en Eric van der Ent (Stichting Groenegraf.nl) schreven, elk op hun eigen manier, hun verhalen over oud Baarn voor de rubriek. Per verhaal werd aan de hand van actuele gebeurtenissen in Baarn teruggekeken naar vroeger en werden er bruggetjes van het heden naar het verleden geslagen. Een leuke manier om de voorbije tijd te koppelen aan het heden. Deze manier van schrijven heeft echter ook tot gevolg dat sommige verhalen iets aangepast of aangevuld moesten worden. Immers bij sommige verhalen werd de toenmalige actualiteit ingehaald door de huidige.

Voor het samenstellen van de verhalen werd geput uit de uitgebreide digitale collectie van Stichting Groenegraf.nl en de enorme verzameling gegevens en beeldmateriaal van de Historische Kring Baerne. Natuurlijk werd ook uitgebreid uit eigen herinneringen geput. De inspiratiebronnen zijn onuitputtelijk want: ‘Vandaag is morgen alweer gisteren’. En zo is het!

 Het boek kost € 22,50 per stuk.

Meer informatie over het boek: https://groenegraf.nl/vandaagismorgen


Herrijzenis, zwerver in Baarn
door Wijnand van Baaren

 
Dit verhaal is fictie, ontsproten aan de fantasie van de schrijver. Het verhaal vindt plaats in het Baarn van de jaren zestig van de vorige eeuw. De plaatsaanduidingen die voorkomen in het boek zijn echt bestaande plekken in Baarn. De personen die een bijrol toebedeeld hebben gekregen zijn personen die echt in Baarn geleefd hebben. Ze hebben echter in werkelijkheid niets met het verzonnen verhaal te maken en dienen uitsluitend om dit fictieve verhaal de nodige historie van Baarn in de jaren zestig mee te geven.
 

Alleen hier
verkrijgbaar

slechts
 € 9,95




 

Baarn in de Tweede Wereldoorlog... terugblik
door Wim Velthuizen

 
In dit boekje blikt Wim Velthuizen terug op de gebeurtenissen in Baarn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanaf de eerste oorlogsdreiging, de evacuatie van Baarn, tot aan de bevrijding is het boekje rijk geïllustreerd met uniek beeldmateriaal.
Het boekje is uitgegeven in 2017 door Groenegraf.nl. De laatste exemplaren bieden we nu tegen een speciale prijs aan.
Een aanrader voor elke geïnteresseerde in de Baarnse geschiedenis.


25% KORTING

Normaal € 19,50
nu
 € 14,95

 



BEZORGING IN BAARN IS GRATIS! 
Verzendkosten buiten Baarn: € 4,95, ongeacht het aantal bestelde boekjes.

Bestel op tijd want op = op.
 

Bestellen kan via email: groenegraf.baarn@gmail.com
Vermeldt u welk boekje of welke boekjes u wilt bestellen,
het aantal exemplaren en het leveradres.

 




Vrienden van Groenegraf.nl


Onze website wordt gemaakt door vrijwilligers, zonder winstoogmerk. Alle opbrengsten die door onze activiteiten gegenereerd worden, worden gebruikt om onze activiteiten uit te breiden en onze website nog mooier te maken. Geniet u van onze website en activiteiten? Word dan vriend(in) van Groenegraf.nl. Vriend(in) worden is gratis, maar besluit u toch om donateur te worden, dan waarderen we dat natuurlijk zeer!


Klik hier om vriend(in) van groenegraf.nl te worden



 

vrijdag 9 april 2021

Van Snackbar tot Wasserette in 1969

Het bedrijfspand met bijbehorend erf, ondergrond en op­stal van C. Th. Timmers aan de Sta­tionsweg 5, de brood- en banketbak­kerij die tegenwoordig meer bekend staat als o.a. snackbar zal wanneer de gemeenteraad zijn goedkeuring hecht aan een voorstel van B. en W. voor f 106.000 in handen overgaan van de gemeente. Deze heeft het per­ceel, groot 200 m2, nodig om het Brinkplan te kunnen realiseren.

De eigenaar zal als tegenprestatie in staat worden gesteld, een stuk bouwgrond aan te kopen aan de Prof. Krabbelaan om daar een nieuw be­drijfspand met bovenwoning te kun­nen vestigen. Deze verkoop behelst een bedrag van f 20.016 waarvoor de raad ook een krediet wordt ge­vraagd. Overigens zal de eigenaar het perceel Stationsweg 5 gratis kun­nen blijven gebruiken en bewonen tot­dat de verhuizing naar de Prof. Krabbelaan een feit is tot een maximale duur van anderhalf jaar gerekend vanaf het tijdstip waarop de grond aan de Prof. Krabbelaan in eigendom is afgedragen.
Het nieuwe bedrijfspand met wo­ning aan de Prof. Krabbelaan zal een onderdeel gaan vormen van een blok­je van drie winkel-woonhuizen met garages aan deze laan. B. en W. stel­len namelijk ook voor grond te ver­kopen aan G. de Jong en J. Huurde­man beiden uit Baarn, die aan de Prof. Krabbelaan de bouwplannen willen verwezenlijken in samenwer­king met C. Th. Timmers.
De heer C. Th. Timmers, die zich 16 jaar geleden in het meer dan 150 jaar oude zakenpand van de familie Brou­wer als banketbakker vestigde en in 1957 zijn op de hoek van de Stationsweg en Bosstraat gelegen automatiek opende, heeft zich aan de Prof. Krabbelaan gevestigd omdat zijn oude zaak in het saneringsplan voor de Brink ligt en binnenkort gesloopt zal worden.
Met het betrekken van het nieuwe pand slaat de heer Timmers nieuwe wegen in op zakelijk gebied. Hij heeft zijn oude stiel vaarwelgezegd en opent he­denmiddag in het pand Prof. Krabbe­laan 8 met een receptie een moderne wassalon, annex zelfbediening chemisch reinigen.
In de nieuwe zaak staat een batterij van volautomatische wasmachines op­gesteld, die per machine zo'n 6 á 7 kg wasgoed voor hun rekening kunnen nemen (voorwas, hoofdwas, spoelen en centrifugeren). Er staat zelfs een ma­chine, die 11 kg wasgoed tegelijk kan verwerken (iets voor grote gezinnen). Tot de uitrusting van de wassalon be­hoort ook een 1.90 m. brede mangel, die met het werpen van een munt in een gleuf in werking wordt gesteld.
Bezoeksters die van de mangel ge­bruik maken kunnen hun schone goed kast droog mee naar huis nemen.
Nieuw voor Baarn is de afdeling zelfbe­diening chemisch reinigen. Hiervoor is een grote Böwemachine (geleverd door het Baarnse Ingenieurs­bureau De Ridder) opgesteld. Met be­hulp van deze machine kan men binnen 20 minuten 5 kg kleding - onverschillig of dit nu herenkostuums, japonnen of wollen truien zijn - zelf reinigen, zon­der dat het goed kreukt, of krimpt. Heeft men slechts enkele kledingstukken te reinigen, dan kan men ook in de Wassalon terecht, want de heer Tim­mers is depothouder van Chemische Wasserij 1A (Brinkstraat) geworden. Hedenavond kan men deze moderne zaak vrijblijvend bezichtigen. Onge­twijfeld zullen vele plaatsgenoten van deze gelegenheid in 1969 gebruik hebben gemaakt om eens te zien hoe gemakkelijk men toen de was zelf buitenshuis kan doen.

Snackbar Stationsweg hoek Bosstraat

Krabbelaan net na de nieuwbouw

diverse jaren later



vrijdag 2 april 2021

Boek Baarnsch Geheugen 2014-2020 nu te koop in de winkel

 Boek Baarnsch Geheugen 2014-2020 nu te koop in de winkel voor € 22,50

Dit boek gaat – volgens de ondertitel – over het Baarnsch Geheugen tussen 1850 en 2020.

Herinneringen uit die tijd over Baarn, Eembrugge en natuurlijk Lage Vuursche zijn nu vastgelegd in een boek. Voor veel mensen is Baarn een prachtige gemeente om in te wonen, te werken of gewoon om er te zijn. Veel minder mensen weten dat Baarn in oorsprong een tamelijk arme, agrarische gemeente was, waar vooral veel kleine boerderijen stonden. Pas in de 19de eeuw, toen de spoorlijn tussen Hilversum en Amersfoort (de zogeheten Gooilijn) is aangelegd, veranderde Baarn ingrijpend. In dit boek staan verhalen en anekdotes geschreven. Daarmee krijgen geïnteresseerden een uniek inkijkje in het Baarnsche historisch erfgoed en een beter beeld van de Baarnse geschiedenis. De combinatie van beelden en verhalen maakt dit boek van blijvende waarde. Veel vertoonde beelden geven, in het 164 pagina’s tellende boek, een unieke inkijk in het verleden en het heden.

En zoals burgemeester M. Röell in zijn voorwoord schreef:
Onze gemeente heeft een rijke geschiedenis die zich in een brede belangstelling mag verheugen van vele lokale historici en geïnteresseerde inwoners. Regelmatig duiken zij de archieven in, doen navraag en onderzoek om hun bevindingen vast te leggen voor toekomstige generaties. De verhalen bieden prachtige inkijkjes in ons rijke lokale erfgoed van 1850 tot heden, die door vele trouwe lezers zeer worden gewaardeerd.

Een aanwinst voor iedere liefhebber van de vele boeiende verhalen en weetjes die schuilgaan achter panden, straten en wijken in onze mooie gemeente. Een boek ook dat in mijn boekenkast niet mag en zal ontbreken. Ik hoop dat u veel plezier beleeft aan het lezen van de verhalen van Leen Bakker en het – wellicht met af en toe een vleugje weemoed – bekijken van de historische foto’s.

Inmiddels is het boek verzonden naar meer dan 30 locaties in Nederland. Daarnaast is het boek ook verzonden naar Verenigd Koninkrijk, Duitsland, België en naar Nieuw Zeeland.

Boek is verkrijgbaar

Het boek is verkrijgbaar in Baarn bij:

- Hoeve Ravenstein, Ravensteinselaan 3,

- Boekhandel den Boer, Laanstraat 67-69,

- Bruna Baarn, Laanstraat 32,

- Mitra v.d. Steeg Laanstraat 72

Verzenden kan ook:

De kosten voor het boek en het verzenden bedragen € 30,50. Het boek wordt dan verzonden in een speciale kartonnen verpakking. Indien u dit bedrag overmaakt op bankrekeningnummer NL56 RABO 0351 2427 40 t.n.v. J. K. Tupker, voorzien van adres en e-mailadres verzorgen wij de rest.

Heeft u nog vragen stuur dan een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com.


Boek bij de Buna

Boek bij Hoeve Ravenstein

Boek bij boekhandel de Boer


maandag 29 maart 2021

Fan Fryslân fia Baarn nei Súd-Afrika (diel ien)

Argitek Sytze Wierda het in Suid-Afrika bekend geraak, nadat hy sy merk in Baarn gemaak het

door Eric van der Ent

Sytze Wopkes Wierda (1839-1911)
(Coll. Taco R. de Vries)

Waarschijnlijk heeft u de titel en de subtitel van dit verhaal drie keer moeten lezen voor dat u begreep wat er staat, maar met een beetje goede wil zal het u gelukt zijn. De titel is in de Friese taal, de subtitel in het Afrikaans. Het wordt u bij het lezen van dit verhaal duidelijk waarom ik Fries en Afrikaans schrijf.

Voor wie de titel en de subtitel toch niet begrepen heeft, hier nog even de vertaling: Van Friesland via Baarn naar Zuid-Afrika, deel 1. Architect Sytze Wopkes Wierda wordt beroemd in Zuid-Afrika nadat hij in Baarn zijn sporen nalaat.

Als beheerder van website Groenegraf.nl, boordevol Baarnse geschiedenis, ontvang ik vrijwel dagelijks mailtjes met vragen en aanvullingen op de inhoud van de site. Opvallend vaak komen die berichtjes uit het buitenland. Met name in de jaren vijftig van de vorige eeuw zijn veel Nederlanders geëmigreerd naar bijvoorbeeld Canada, Nieuw-Zeeland, Australië en Zuid-Afrika. Tweede- en derde generaties van die emigranten gaan vaak op zoek naar gegevens en beeldmateriaal over hun voorouders. Kwamen die uit Baarn, dan belanden ze vaak op onze website. Nog onlangs werd ik benaderd door Maarten van der Ven uit Zuid-Afrika. Maarten heeft geen voorouders in Baarn, maar hij vond bij een antiquair in Kaapstad een door architect Sytze Wierda gemaakte tekening van een gebouw in Baarn gemaakt voor opdrachtgever Van Hamel. Na een zoektocht op internet ontdekte hij dat de Nederlandse architect Wierda zijn laatste levensjaren in ­Zuid-Afrika woonde en daar ook overleden is. Bovendien ontdekte hij dat het gebouw aan de Leestraat in Baarn gebouwd zou moeten zijn. Maarten vroeg mij of ik wist welk gebouw op de tekening afgebeeld staat. Zo begon een zoektocht naar gegevens over het leven en werk van Sytze Wopkes Wierda. In deze aflevering wil ik het vooral hebben over de architect en hoe hij een grootheid werd in Zuid-Afrika. In latere afleveringen zal ik uitweiden over zijn werk in Baarn en tot slot over de gevonden tekening van de villa aan de Leestraat. 

Zijn werk in Nederland
Sytze werd geboren op 28 februari 1839 in Hemrik, een dorpje ten zuiden van Drachten. Hij was een zoon van huisslager Wopke Sjerps Wierda en Pietertje Roelofs de Vries. In 1862 trouwt hij met Harmke Tjibbeles Kamp uit Drachten. In datzelfde jaar komt hun eerste kind, een zoon, dood ter wereld. Sytze is dan timmerman in Drachten, terwijl hij in de avonduren architectuur en bouwkunde studeerde. Twee jaar later wordt dochter Sytze Pietertje geboren waarna hij met zijn gezin naar Amsterdam vertrekt om als opzichter bij de Staatsspoorwegen te gaan werken. Binnen tien jaar bereikt hij de positie van hoofdopzichter. Hij was betrokken bij de aanleg van spoorwegen en zelfs bij de bouw van het Centraal Station in Amsterdam. Tijdens zijn werk heeft hij veel contact met de architecten Cuypers en Van Gendt. In Amsterdam worden nog vier dochters geboren: Hinke, Antje, Sietsche (werd slechts een paar maanden oud) en nog een Sietsche. In onze hoofdstad woonde hij met zijn gezin onder andere aan de Keizersgracht en de P.C. Hooftstraat. Zijn ster was duidelijk rijzende. 

Eén van de twee ontwerpen die Wierda maakte voor het Amsterdamse beursgebouw
(Coll. Hermann Moritz Rex)


De Pelgrimskerk in Den Bosch.
In 1882 ontworpen door Wierda,
in 2014 door de slopershamer geveld.
(Coll. bossche-encyclopedie.nl)

Ondanks zijn drukke baan als hoofdopzichter bij de Staatsspoorwegen, waar hij uiteindelijk 22 jaar zou werken, ziet hij kans om ook gebouwen te ontwerpen die door heel Nederland en zelfs in Duitsland gebouwd worden. Zo ontwierp hij tussen 1873 en 1886 kerkgebouwen voor de Christelijk Gereformeerde gemeentes van Zaandam, Hijum, Nieuwendijk, Baarn en ‘s-Hertogenbosch en voor de Oud-Gereformeerde Gemeente Emlichheim (Duitsland). Veel van die kerkgebouwen zijn nog steeds in gebruik. Hij deed mee aan verschillende prijsvragen voor openbare gebouwen, waaronder het Beursgebouw in Amsterdam. Voor dit gebouw zond hij in 1880 maar liefst twee ontwerpen in die het beiden uiteindelijk niet zijn geworden. Het gebouw heet niet voor niets de ‘Beurs van Berlage’. Deze ontwerpen zijn echter van groot belang geweest voor zijn latere werk in Zuid-Afrika, waarover later meer.



Wierda als uitvinder
Terwijl Wierda naam maakte als architect bedacht hij en passant ook nog even een ‘circulaire kachel voor in scholen en andere openbare gebouwen’. Al in september 1871 zette hij een beschrijving van de kachel op papier. Nog in datzelfde jaar publiceerde hij de door hem ontworpen kachel officieel. Het bleek dat de kachel een schoolgebouw van maar liefst 220 m3 inhoud, geschikt voor 200 leerlingen, kon verwarmen. Het zorgde voor een gelijkmatige verwarming van alle vertrekken, was zuinig in brandstofgebruik en niet duur in onderhoud en installatie.


Het ontwerp van Wierda’s ‘circulaire kachel’
(Coll. Hermann Moritz Rex)

Het is niet bekend of deze kachel in de door Wierda ontworpen gebouwen ook gebruikt zijn. Dat ligt echter wel voor de hand want hij was overtuigd van doeltreffendheid van de kachel. Vast staat dat hij de voorzieningen voor deze  kachel in ieder geval heeft getekend in de bouwplannen voor een ‘school in Baarn’, maar of die kachel daar ook geplaatst is weten we niet.

Zijn werk in Baarn
Toegegeven, tot nu toe is er nog niet veel ‘Baarns’ aan dit verhaal. Ook de rest van dit verhaal zal vooral over Wierda zelf gaan. Toch wil ik alvast een tipje van de sluier oplichten van het werk van Wierda in Baarn, waarbij ik u tegelijkertijd beloof hierover in een volgende editie meer te vertellen.

Hierboven schreef ik al dat Wierda de voorzieningen van zijn circulaire kachel al in het ontwerp van een school in Baarn had getekend. Het betrof hier de ‘School met de Bijbel met onderwijzerswoning’ aan de Laanstraat hoek Teding van Berkhoutstraat, gebouwd in 1881. 

De School met de Bijbel aan de Laanstraat, later in gebruik genomen als Laanstraatkerk
(Coll. Groenegraf.nl)

Daarvóór, in 1880, had Wierda al het kerkgebouw van de ‘Christelijk Gereformeerde Kerk’ aan de Oude Utrechtseweg ontworpen. Deze kerk kennen we als de Paaskerk. In 1881 ontwierp Wierda een villa aan de Leestraat. Ik wil het nog even geheim houden om welke villa het gaat. In een volgende aflevering zal ik daar uitgebreid op terug komen. 

De Paaskerk aan de Oude Utrechtseweg
(Coll. Groenegraf.nl)

Tot slot ontwierp hij in 1887 de ‘Christelijke Kostschool voor Jongeheeren’, Instituut Eikenhorst, aan de Spoorweglaan (de tegenwoordige Gerrit van der Veenlaan) voor dhr. G.A. Bosch. Het was het laatste gebouw dat hij in Nederland ontwierp, voordat hij naar Zuid-Afrika emigreerde.

Emigratie naar Zuid-Afrika
In september 1887 emigreert Wierda naar Zuid-Afrika. Wierda raakte in zijn geboorteland in de vergetelheid, maar in zijn nieuwe thuisland werd hij zeer succesvol. Was het gevoel over Zuid-Afrika in Nederland nogal verdeeld door de annexatie van de republiek door het Verenigd Koninkrijkk, in Zuid-Afrika sprak Wierda openlijk zijn steun uit aan de toenmalige leiders in Zuid-Afrika. Hij schreef vice-president Paul Kruger, oud-president Pretorius en generaal Joubert persoonlijk aan en verzocht hen om hem aan te stellen als architect in de Zuid-Afrikaanse Republiek. Hij wist dat president Kruger een bewonderaar was van zijn werk. Met succes, Wierda werd aangesteld als staatsingenieur en architect van de Zuid-Afrikaanse Republiek en werd als zodanig verantwoordelijk voor het ontwerp van een groot aantal overheidsgebouwen.

Het Paleis van Justitie in Pretoria
(Bron: Wikipedia)

Hij ontwierp onder andere de regeringsgebouwen en het Paleis van Justitie in Pretoria. Eén van zijn meest indrukwekkende gebouwen is de ‘Ou Raadsaal’ (Oude Raadzaal) aan het Kerkplein in Pretoria. Het is duidelijk dat Sytze Wierda zijn sporen in ­Zuid-Afrika royaal heeft nagelaten.

De ‘Ou Raadsaal’, oftewel de Oude Raadzaal in Pretoria. Een prachtig ontwerp van Sytze Wierda
(Bron: South African History Online)

Op 10 december 1911 overleed hij in Seepunt (Kaapstad). Hij werd begraven op de Maitland Begraafplaats in Kaapstad. In Centurion, nabij Pretoria, is een park naar hem genoemd. Verder herinneren nog een straatnaam en een brug in Pretoria aan Sytze Wierda.

Het graf van Sytze en Harmke Wierda in Kaapstad
(Genealogical Society of South Africa)

Tot zover de levensloop van Sytze Wopkes Wierda. Ik beloof u dat ik in een volgende aflevering uitgebreid vertel over zijn werk in Baarn en de geschiedenis van die gebouwen.

Voor dit verhaal is uitgebreid gebruik gemaakt van de scriptie: “Die lewe en werk van Sytze Wopkes Wierda in Nederland met verwijsing na sy betekenis vir die Zuid-Afrikaansche Republiek”, Hermann Moritz Rex, 1974


Dit verhaal verscheen op maandag 29 maart 2021 in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.