maandag 18 oktober 2021

Herinneringen aan het oude buurtje Santvoort

Leven op de dijken


door Eric van der Ent


In de tweede helft van de jaren zestig ben ik opgegroeid in de Elisabethstraat in het buurtje Santvoort. Dit arbeiderswijkje is eind jaren zestig gesaneerd. Grote gezinnen leefden er in te kleine huisjes. Men had het niet breed, maar gezellig was het er wel. Er woonden bekende Baarnse families zoals Radstok, Van Diermen, Keppel, Van den Brakel, Broerze en Bos. Namen die nog steeds veel in Baarn voorkomen. Warme herinneringen aan vervlogen tijden.

Het oude buurtje Santvoort.
(Coll. Groenegraf.nl)

Gerharda (Gradje) van Diermen en
Teunis (Teus) Koenen in de
 achtertuin van Elisabethstraat 53
(Coll. Groenegraf.nl)
Weliswaar geboren in 1965 in Utrecht, in het Elisabethziekenhuis om precies te zijn, ben ik opgegroeid in de Elisabethstraat in Baarn. Voor wie niet weet waar de reeds lang verdwenen straat lag een korte introductie. Tussen Zandvoortweg en Berkenweg (de voormalige Verlengde Dalweg) lag het buurtje Santvoort. Daar waren straten als Elisabethstraat (voordien Hanensteeg genaamd), Johannalaan, Dijkweg, Dallaan (nu Beukenlaan) en Zantvoortlaan (nu Eikenweg) te vinden. Mijn ouders, Thea en Dirk van der Ent woonden na hun trouwen op het zoldertje van mijn overgrootouders van moeders kant, Teus Koenen en Gradje van Diermen op Elisabethstraat 53. Voor mijn gevoel woonde ik daar mijn hele jeugd, maar herinneringen kunnen bedriegen. Toen ik 4 jaar was, eind jaren zestig, werd de hele buurt gesaneerd en werd er een nieuwbouwwijk uit de grond gestampt met namen als Elzenlaan, Essenlaan, Populierenlaan en Goudenregenlaan. Mijn ouders verhuisden met hun kinderen, ikzelf en zusje Marty, naar Goudenregenlaan 33. Daar werd broertje Sylvester (Kuuk) geboren. Mijn ouders wonen er nog steeds.




Herinneringen
Hoe jong ik ook was, toch heb ik veel herinneringen aan de buurt. De middenstand was er ruim vertegenwoordigd. In de Dijkweg waren onder andere melkboer Evert Nagel, bakker Gerrit de Gier, slager Joop Metten, kapper Dirk Geijtenbeek, kruidenier Hendrik van Beest, kruidenier Jan Nijhof (opa van Jan Nijhof, huidige eigenaar van het bekende woonwarenhuis). Onze buurman in de Elisabethstraat op nummer 55 was Roel Luijer, handelaar in lompen en metalen. 


Familie Luijer, Elisabethstraat 55
(Coll. Heidi Grasmeijer-Luijer)


Gouden handel
(Foto: Groenegraf.nl)
Tegenwoordig zou het niet meer kunnen dat zo’n bedrijf midden in een woonwijk gevestigd is. Grote balen oud papier stonden tegen de zijgevel van de woning van Gradje en Teus Koenen opgestapeld. Bij een brand was de ramp niet te overzien geweest. Toen kon dat allemaal gewoon. Buurtkinderen gingen regelmatig de buurt en de omliggende wijken in om oud papier op te halen. Daar kregen ze bij Luijer een paar cent voor. Vooral als de PTT weer een nieuw telefoonboek had uitgegeven was de opbrengst hoog. Die oude telefoonboeken waren lekker dik en zwaar en elke kilo telde. Nadat de verzamelde ‘handel’ door Luijer was gewogen en de opbrengst was uitbetaald liepen we op een draf naar het sigarenwinkeltje van Tante Saartje (Ligtenberg) aan de Berkenweg. Zij had op de toonbank een dienblad met losse snoepjes, lollies, dropstaafjes en zoethout staan die je voor een cent per stuk kon kopen. Het geduld van Tante Saartje werd op de proef gesteld want we konden minuten lang twijfelen welke lekkernijen we zouden kiezen.

Jan Aart Ligtenberg  en 'tante' Saartje voor hun sigarenwinkeltje aan de Berkenweg.
Coll. Groenegraf.nl

Ook Luijer ging met zijn tijd mee. Ik kan me nog herinneren dat er een enorme persmachine geïnstalleerd werd. Een grote kraanwagen verscheen in de Elisabethstraat die de machine achterin de loods plaatste. De machine werd van boven gevuld en aan de zijkant kwamen de grote gebonden balen papier tevoorschijn. Indrukwekkend!

De installatie van een gloednieuwe machine bij lompenhandel Luijer.
(Coll. Fam. Luijer)

Kolenkit

Zoals gezegd hadden de mensen in het wijkje Santvoort het niet breed. Grote gezinnen woonden in te kleine huisjes. Bij Teus en Gradje Koenen werd nog gestookt in een potkachel. Kolenhandelaar Gerrit de Jonge uit de Berkenweg kwam regelmatig eierkolen brengen. Die waren het goedkoopst want daar zaten cokes doorheen, een restproduct van de Gasfabriek. De Jonge stortte de kolen in het kolenhok in het schuurtje naast het huis. Aan de onderkant van het hok zat een gat van waaruit opa Teus de kolen opschepte met een kolenkit. Mijn vader Dirk was ‘s morgens altijd als eerste op. Het was zijn taak om dan de kachel leeg te maken, de sintels eruit te halen en met een krant en aanmaakhoutjes te zorgen dat de brand er weer in kwam. Opa Teus ging namelijk ‘s avonds niet naar bed voordat de kachel helemaal uit was. Later kregen we een oliekachel. Opa ging al vroeg naar bed, dus ‘s avonds zaten we in de kou. Op latere leeftijd raakte hij wat in de war. Hij probeerde dan soms de oliekachel ook met aanmaakhoutjes aan te maken. Dat was gevaarlijk!

Opoe Gradje en opa Teus Koenen bij hun potkacheltje in de huiskamer van Elisabethstraat 53
(Coll. Eric van der Ent)

Het is nu niet goed meer voor te stellen maar in het huisje was eind jaren zestig nog geen riolering. Het toilet werd in een beerput in de tuin geloosd. Die put werd eens in de paar maanden leeggezogen met een gierwagen (strontkar). Opoe Gradje en Opa Teus wasten zich nog met een bakje water aan het aanrecht. Mijn vader Dirk heeft toen ze er ook hun intrek namen een warmwatergeiser en een douche geinstalleerd. Opa Teus kon zijn ogen niet geloven: “Moet je kijken Gradje, hier komt warm en koud water uit, net wat je maar wilt!” Mijn zus Marty en ik werden regelmatig gewassen in een zinken teil. Dat was altijd een klein feestje!

Zus Marty in de teil in de tuin aan de Elisabethstraat.
(Coll. Eric van der Ent)


Leegstaande woningen in de Elisabethstraat.
Op de achtergrond het nieuw gebouwde bejaardenhuis Santvoorde.
(Coll. Dhr. D. van den Brakel)

De sloop van woningen aan de Dijkweg. In de verte ziet u de melkkar van Nagel.
(Coll. Dhr. D. van den Brakel)

Een blik op de woningen van de Elisabethstraat.
Rechts achteraan de woningen van Teus en Gradje Koenen.
(Coll. Groenegraf.nl)


Teloorgang en sanering
Eind jaren zestig verpauperde het buurtje steeds meer. Woningen raakten in verval en er kwam steeds meer leegstand. Door de komst van een grote Albert Heijn aan de Eemnesserweg op de plek waar voorheen de mooie villa van Notaris Römer stond zagen steeds meer buurtwinkeliers zich genoodzaakt hun deuren te sluiten. 

Albert Heijn aan de Eemnesserweg met daarnaast villa Villa Belsito op de hoek met de Dalweg (1963)
(Bron: Albertheijnerfgoed.nl)

1963: Dhr. Albert Heijn jr. zelf geeft een speech ter gelegenheid van het nieuwe filiaal in Baarn.
(Bron: Albertheijnerfgoed.nl)


Dit filiaal van Albert Heijn was op dat moment de grootste van Nederland. In 1968 werden de eerste woningen gesloopt. 

1968: de eerste woningen van Santvoort zijn gesloopt.
(Bron: KLM Aero Carto N.V.)

Terwijl de nieuwbouw vorderde bleef een groot gedeelte lang braak liggen. Zo ontstond een soort speelparadijs voor de kinderen in de buurt. Er kon volop geravot worden op die terreinen. Het terrein tussen Goudenregenlaan en Berkenweg bleef het langst onbebouwd. Wij noemden dat gebied destijds het Zwarte Veldje. 

Uw schrijver met een buurmeisje op het ‘Zwarte Veldje’.
(Coll. Eric van der Ent)


Daar bouwden we hutten, groeven we kuilen en speelden verstoppertje. ‘s Avonds zo zwart als de plaat en met een broek met kapotte knieën kwamen we weer thuis.

Pasen 1969: v.l.n.r. Eric en Marty van der Ent en nichtje Angelique Groenestein in de Elisabethstraat. Haantje Pik!
(Coll. Eric van der Ent)


Het buurtje Santvoort is inmiddels ruim 50 jaar geleden gesaneerd (lees: gesloopt). De nieuwbouwwoningen aan de Elzen- Essen- en Goudenregenlaan zijn dus ook alweer meer dan 50 jaar oud. De tijd vliegt. Het is waar: Vandaag is morgen alweer gisteren!


Het laatste stukje overgebleven Elisabethstraat, nu Populierenlaan. Achteraan rechts
de oude woning van Teus en Gradje Koenen, daarvoor de woning van Luijer.
Achteraan de nieuwe woningen in de Elzenlaan.
(Coll. Groenegraf.nl)




Dank aan mijn moeder Thea van der Ent die veel van haar herinneringen aan de buurt aan het papier heeft toevertrouwd. Mede dankzij haar kon dit verhaal tot stand komen.


Eric van der Ent











Dit verhaal (aflevering 94) verscheen op maandag 18 oktober 2021 
in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.

zondag 10 oktober 2021

Marcel Boer 1000ste volger Groenegraf.nl

Vandaag mochten we Marcel Boer uit Baarn verrassen met een mooie bos bloemen en het boek Vandaag is morgen alweer gisteren, deel 1. Marcel was de 1000ste volger van Groenegraf.nl die zich heeft ingeschreven om onze verhalen over oud Baarn per email te ontvangen.


Marcel, van harte gefeliciteerd!

Wilt u ook onze verhalen per email ontvangen? Klik dan hier.

Geïnteresseerd in deel 1 of 2 van ons mooie boek? Klik dan hier.

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.

vrijdag 8 oktober 2021

zoekplaatje week 40

 Zoekplaatje in Baarn

1: Wat is de naam van deze Burgemeester van Baarn rond 1858 ?

U kunt hierop reageren via het sturen van een briefje aan:

Stichting Groenegraf.nl

T.a.v. Baarnsch Geheugen

Marisstraat 4

3741 SK BAARN

of stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com.

Onder de goede inzenders verloten we het boek "Baarn in de Tweede wereldoorlog ……..terugblik".

Daarnaast ontvangt de winnaar ook nog een en een fles wijn voorzien van een ansichtkaart uit Baarn.

 Deze fles wijn is beschikbaar gesteld door Mitra Baarn - Van de Steeg Laanstraat 72, 3743 BH Baarn tel; 035-5426063.







donderdag 7 oktober 2021

I.M. Dirk Hesterman

door Ed Vermeulen

Er is een Baarnaar overleden: Dirk Hesterman

In de Baarnsche Courant van woensdag 6 oktober deelde Dirk zijn overlijden met ons, de lezers. 



Typisch Dirk: ’Ik deed het op mijn manier’. Hoor het hem zeggen. Ik kende Dirk niet van vroeger. Leerde hem eerst een twintigtal jaren geleden kennen via een gezamenlijke vriend. Het was Dirk’s boot die aan de basis lag van deze vriendschap. Onze ontmoetingen vonden meestal plaats in de Jumbo in de Laanstraat. Samen zaten we op het leugenbankje in de grote hal. Dirk vertelde dat hij bij de Civiele Dienst gevaren had op het m.s. Alhena van de Rotterdamse rederij Van Nievelt, Goudriaan & Co’s  Scheepvaart Mij. Dezelfde rederij waar ik mijn jaren op zee had doorgebracht. Dit gegeven schiep een band.

Thuiskomst m.s. Alhena, het m.s Nieuw Amsterdam vertrekt naar zee.
 (Coll. Dolf Kraeger)             

Ook maakte hij mij deelgenoot van zijn tijd bij de Koninklijke Marine,  waarin hij geplaatst was op Hr. Ms. Vliegkampschip Karel Doorman.   

Hr. Ms. Vliegdekschip Karel Doorman
(Coll. Ed Vermeulen)

In 2012 werd Dirk donateur van de KNRM en in oktober 2018 verscheen in het lijfblad van dezelfde KNRM ’De Reddingboot’ een mooi artikel waarin Dirk terugkijkt op zijn  leven op zee. 

Artikel "De Reddingboot", oktober 2018

Dirk woonde lang in Villa Alcmaria, hoek Bosstraat – Javalaan

Alcmaria
(Bron: Wikipedia)



Zijn verslechterende gezondheid was er debet aan dat hij opgenomen werd in Verzorgingshuis Santvoorde. Op 29 september 2021, een woensdag, is Dirk aan zijn laatste lange reis begonnen. Er stonden niet veel uitzwaaiers op de kade. Zo gaat dat soms. Met het gedicht ’Anker’ wens ik hem een goede reis en een behouden vaart:  

Vergezichten, zilte poëzie


Anker*

Ik heb m’n laatste anker uitgegooid  

nu voor de laatste keer

m’n aflosser is onderweg

en ik, ik keer straks weer.  


M’n vertrek dat is aanstaande

doch ditmaal zonder vracht

ik mag hopen dat er boven

weer ’n scheepje op mij wacht.


*Anker: Uit de bundel ’Vergezichten, zilte poëzie’, tekst van Leo Bersee en foto’s van Willem H. Moojen. In 2007 uitgegeven door Lanasta.

vrijdag 1 oktober 2021

Baarnsche Motor Club

Klaas Evert Dirk van Oostveen op de motor met achterop zijn dochter. Foto genomen in de tijd dat er nog geen Baarnse Motor Club bestond De huidige Baarnse Motor Club is opgericht in 1977 en bestaat dus dit jaar alweer 44 jaar. In 2012 was de club met name actief als toerclub, met name door het ontbreken van een crossterrein in Baarn. Hoogtepunt elk jaar was uiteraard de Oranjerit. Opgericht dus in 1977, maar eigenlijk bestond de club al eerder. Rond 1950 ontstond er al een Baarnsche Motor Club, maar die stierf een stille dood midden jaren zestig. 


Over deze club is weinig bekend. Wel is er nog een kaartje, een dankbetuiging, van de oude B.M.C. Het kaartje is gemaakt in 1950 en gebruikt om de deelnemers en medewerkers aan de domeinrit in augustus 1950 te bedanken. Op het kaartje valt te lezen dat het tijdens die rit noodweer was geweest. Een tekening van een motorrijder rijdend door plassen in de regen is erop afgebeeld en gesigneerd door de bestuursleden: Joop Juriëns, Frans Kotten, Co van Amerongen en Ben van Oostveen (mijn overleden oom).


Wilt u uw herinneringen delen, stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com. Of een briefje aan: Baarnsch Geheugen Marisstraat 4, 3741 SK BAARN

maandag 27 september 2021

’Baarnsche Allerhande’ en andere geschiedkundige lekkernijen met de smaak van het verleden. Deel 2

door Ed Vermeulen

Natuurlijk kent u de fameuze Turcotaart, de Bikkels en de Naaldjes, maar kent u ook de ’Baarnsche Allerhande’? Nee? Tijd voor een kleine proeverij met zeven verschillende smaken. Voor elke dag van de week een! 

De villa en haar hek
(Foto’s: Ed Vermeulen)


Laan of straat? Voor alle duidelijkheid, dit gaat niet over de Laanstraat maar de Spoorstraat: hier woonde ik van 1944 tot 1950 op no. 2. Wie er voor mij woonden? In de gids van 1889 komen we in de Spoorlaan de naam Mevr. Douairière S. Teding van Berkhout, weduwe van de in 1885 overleden burgemeester, tegen. Het bewijs dat het hier om Spoorstraat 2 gaat kwam uit het archief van Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer & Onderhoud, kortweg ROBO: ’Vergunning tot het oprichten of vernieuwen van een gebouw’ gedateerd 10 juli 1909. Hierin werd de bewoonster toestemming verleend achter de villa een schuurtje annex poetskamer te bouwen. Wat daar gepoetst werd stond niet vermeld. Een tweetal jaren later, 1911, werd het hek Spoorstraatzijde, wederom met vergunning, rechtgezet: werkzaamheden werden uitgevoerd door smid G. Wolterink uit de Leestraat. In het schuurtje annex poetshok werden in de jaren 1944 -1950, hoe romantisch, onze kolen opgeslagen en stonden er mijn step, fiets en sleetje veilig en droog. 

Vraag van smid Wolterink, 1911
(Coll. Ed Vermeulen)


’Herinneringen: vanaf de bank in onze voorkamer zag ik het oude hek, met links en rechts, zoals het bij een deftige villa hoort, een in- en uitrit. Daarachter lonkte de wijde wereld. Het hek: zo oud als het huis zelf, 1880, nog stevig recht overeind. Het straalde uit: leun en steun op mij! Ik gebruikte het als op- en afstapplek bij mijn fietslessen’. 

Het nu hoogbejaarde hek is nog steeds aanwezig en onlangs opnieuw rechtgezet en opgeknapt. Een monument waardig! 


Hoek Spoorstraat/Laanstraat (ooit De Lange nu Den Boer) en Drogisterij Gerritsen
v/h DA. (rechts naast apotheek Julius)
(Coll. Groenegraf.nl)

Voortuinen in de Laanstraat: kijkend naar oude ansichten van de Laanstraat valt op dat veel en met name de oudere panden als villa en niet als winkel gebouwd zijn en een meer of minder royale voortuin hadden. De voortuinfunctie is in de tijd die achter ons ligt, ons verleden, grotendeels verdwenen. Nog slechts vier tuinen resten ons:  Laanstraat 1 oftewel Gemeentehuis, Het Rieten dakje (hoek Oranjestraat),  Laanstraat 18 (naast juwelier Sassoon), hoek Spoorstraat (Hoogeveen, v/h Bloemisterij Verdegaal eerder van Herwaarden). Eigenlijk al Spoorstraat. Wat bleef zijn de herinneringen en natuurlijk de ansichtkaarten van weleer. Met daarbij natuurlijk de redelijk verborgen bebouwingsgrenzen: te zien in de steeg naast Damesmodezaak van Vuuren en die naast Schoenenwinkel Nelson, rechts van het pand. 

Oude bebouwingsgrenzen: steeg rechts naast Schoenenwinkel Nelson en
links naast Modezaak Van Vuuren.
(Foto’s: Groenegraf.nl)

Ga kijken en u snapt wat ik bedoel. Mocht u het onverhoopt toch niet door hebben: laat het weten! 


Villa Vondelingenplaat
(Coll. Historische Kring Baerne)

Namen noemen! Dat de meeste huizen hun bewoners overleven zal u niet verbazen: bewoners zijn sterfelijk, en stenen, eenmaal gestapeld, kunnen het lang volhouden. Dat huizen de, ooit bij de bouw, meegegeven naam verliezen en inruilen voor een andere krijgen is niet ongebruikelijk. Zo heette de villa Spoorstraat 2, in de jaren dat ik er woonde naamloos, ooit ’Ajal’. Mij totaal onbekend. Misschien maar goed ook. Want zeg nou zelf: ’eddymeulenpottatee’ klinkt toch beter dan ’eddyajal’? In het hier en nu en dichter bij huis gaat ook de villa hoek Van Galenlaan 1 (hoek Tromplaan, nu opgedeeld in 1 en 1A) naamloos door het leven. Ooit heette zij ’Vondelingenplaat’: zichtbaar op de rechter zijgevel. Het hoe en waarom ken ik niet. Een verwijzing naar een zandbank nabij het eiland IJsselmonde, op het punt waar de Oude en de Nieuwe Maas samen kwamen  misschien? Maar ook de naam ’Huize Martha’ duikt op. 

Achter het behang geplakte geschiedenis
(Coll. Familie Boekesteijn)

Het bewijs hiervoor werd geleverd via bij een verbouwing gevonden adresetiketten. Hét bewijs dat het, soms achter het behang geplakte verleden, voor wie het wil zien nog altijd aanwezig is. 

Mobilisatie 1939. Baarn is paraat! Nieuwenhuis geheel links en rechts. 
(Coll. Familie Nieuwenhuis)

Mobilisatie 1939: voorafgaand aan het uitbreken van WO2 was ook in Baarn de grootscheepse, op 28 augustus begonnen mobilisatie, duidelijk zichtbaar. Twee foto’s gedateerd oktober 1939 laten zien dat Baarn zijn steentje meer dan bijdroeg. Alles goed en wel zult u denken maar zie ik ook Baarnaars? Het volledige antwoord moet ik u schuldig blijven, ik herken er (slechts) één. De heer Agathus C.A.M. Nieuwenhuis (1904-1988) van Tromplaan 32, oprichter van het gelijknamige bouwbedrijf, later voortgezet door zijn zoon aan de Faas Eliaslaan 11. Ook de locatie is bekend: Eemweg 6, hier woonde ooit H.J. Kuijer, kastelein en veehouder. 

Eemweg nu: zoek de verschillen
(Foto: Groenegraf.nl)

U kunt er nog steeds een kijkje nemen. Wel uw eigen rats, kuch en bonen meenemen. De echtgenote van Agathus, mevr. Nieuwenhuis-Kenkel, kreeg per schrijven van Burgemeester van Reenen bericht over de uiterst riante kostwinnersvergoeding van Hfl. 3,20 per dag. 

Weerbaarheid: het mocht wat kosten!  (Coll. Fam. Nieuwenhuis)

Ja, weerbaarheid heeft zijn prijs. Van de weekopbrengst van toen zou het echtpaar Nieuwenhuis nu zeker één kop koffie p.p. bij Eemlust, nee geen gebak, hebben kunnen betalen. Andere tijden!


Afgemarcheerd! Eemstraat mei 1945
(Beeldbank WO2-NIOD)

Afgemarcheerd: tussen mobilisatie, de daarop volgende oorlog en het einde daarvan in mei, meer realistisch 15 augustus 1945, ligt een periode van zes jaar. Ontelbare aantallen boeken, films en documentaires zijn gewijd aan deze heftige periode uit onze geschiedenis. Foto’s natuurlijk ook! Vanuit de NIOD beeldbank, dook deze foto op. Trefwoorden: overgave, aftocht, internering, Duitsers, Baarn, Eemstraat 12. Hier woonde de familie Rijnberk. Een familie met een tabaksverleden. Een kolonne Wehrmachtsoldaten loopt, op weg naar de ontwapeningsplek nabij de Biltseweg, richting Tolhuisje. De gevolgde route: Eemstraat, Faas Elias-, Java- en Torenlaan, dan de Praamgracht. ’Vorwärts kameraden wir müssen zurück’. Een Baarnse jongen ziet ze voorbijlopen. Wat zou hij gedacht hebben? Blij dat ze weg gaan of had ik maar zo’n helm? Aan de overkant de hooiberg van de toenmalige boerderij van Schouten. 

Sloepoefening met kapitein Hemmes a/h roer
(Coll. Familie Hemmes)

Welkom aan boord: dinsdag 20 september 1960 maakte ik in de Rotterdamse Lekhaven mijn entree als jong leerling-stuurman aan boord van het spiksplinternieuwe m.s. Aludra van Van Nievelt, Goudriaan & Co’s Stoomvaart Maatschappij. Meldde mij bij de 1e stuurman.’Welkom aan boord leraar waar kom je vandaan?’ waren zijn woorden. ’Uit Baarn, stuurman’. ’Dat treft, ik ook, zeg maar tegen je moeder, dat ik je scherp in de gaten zal houden’. De 1e stuurman: Baarnaar Hemmo Hemmes. Vier Zuid Amerika reizen op de  Aludra volgden. Stuurman Hemmes was naast een ervaren en kundig zeeman, ook een sociaal mens en daarbij expert in het bouwen van scheepsmodellen. Eind augustus 1961 scheidden onze wegen. Ik ging naar school voor mijn 3e rang. We zagen elkaar sporadisch, tijdens verlof en haalden dan herinneringen op aan onze gezamenlijke reizen. Hemmes werd kapitein en bleef varen, zijn hele werkende leven lang. Mijn zeemansloopbaan eindigde voorjaar 1969. November 2006, zesenveertig jaar (!) na mijn eerste ontmoeting met Hemmes stond in de etalage van kringloopwinkel ’Habbekrats’ in de Hoofdstraat, v/h Bolwerk, een groot scheepsmodel. 

Etalage Habbekrats: tss Alphacca, model gemaakt door Hemmo Hemmes

Poolshoogte genomen: het t.s.s. Alphacca, een in 1945 gebouwd en in 1978 gesloopt Victoryschip. De maker van het model: Hemmo Hemmes! Opgenomen in een verzorgingshuis, deed hij afstand van een aantal aardse zaken. Zo kan dat dus gaan. Op 25 oktober 2007 overleed kapitein Hemmes en begon hij aan zijn laatste grote reis. Zijn graf straalt een diepe en warme verbondenheid met zijn vroegere rederij uit.

De zeeman en zijn graf.
(Foto: Ed Vermeulen)

Beroepskeuze-Kwartet: U, de lezer, bent mogelijk met pensioen. Daarvoor heeft u gewerkt. Wat en hoe doet er nu niet meer toe. Dat rijmt! Wel dat ook u ooit voor de keuze stond welk beroep uit te gaan oefenen. In goed Nederlands: ’Beroepskeuze’. Ja, uw schrijver ook. Al vroeg was duidelijk dat ik zeeman wilde worden. Of toch maar archeoloog. Had ik mooi het verloren gegane rijk van Atlantis terug kunnen vinden. Het werd zeeman. En zoals bij zovele zaken en keuzes in het leven werd ik geïnspireerd. Maar door wie? Aan de hand van mijn persoonlijke Beroepskeuze-Kwartet  vertel ik het u:

Beroepskeuze-Kwartet. Naar zee! Opa Vermeulen-oom Co-Bram Wijsmuller-Gerard van der Maal
(Alle foto’s coll. Ed Vermeulen m.u.v. Bram Wijsmuller coll. Familie Wijsmuller)

Jan Vermeulen: Johannes Augustinus Vermeulen, Den Helder (1882-1974). Mijn opa. Tremmer/stoker bij de Stoomvaart Mij. Nederland. Maakte in het eerste decennium van de 20e eeuw een aantal reizen op Nederlands Indië met het goede schip s. s. Koning Willem III. Trouwde een marine weduwe met vijf kinderen en liet de zee de zee. Vertelde prachtige verhalen over zijn reizen: de tijdens stormweer, te moe om zijn kooi op te zoeken, doorwaakte nachten in de kolenbunkers, maar ook zijn bezoeken aan Kampong Kotja, de rosse buurt van Tandjong Priok. Dat leek me wel wat! Ook leuk: opa gebruikte pruimtabak en wist zijn tabaks-kwat, op mijn verzoek, op de straatsteen nauwkeurig neer te leggen! Kom daar nu nog maar eens om. Voor je het weet zit er een BOA achter je aan. 

Co Gode: Jacobus Johannes Gode (1895-1970). Halfbroer van mijn vader. In zijn varende leven (1914-1934) machinist bij de rederij Koninklijke Paketvaart Mij. Vaargebied: Nederlands Indië en ver daarbuiten. Naar eigen zeggen was het s.s. Tasman zijn favoriete schip. Kreeg een naar later bleek uitzichtloze verhouding met mijn moeder en stond aan de wieg van onze komst naar Baarn in 1944. Verdween in de herfst van 1951 uit ons leven, maar nooit uit mijn gedachten. Zijn verhalen over Indië maakten grote indruk.

Abraham ’Bram’ Wijsmuller (1920-1987), zeeman, bekend Baarnaar, jongste zoon uit de gelijknamige zeeslepers- en bergingsfamilie. Directeur van Redwijs. Meneer Wijsmuller voor mij, Bram voor familie en intimi. Leerde hem kennen in mijn tijd bij de Zeeverkenners Mango Kwane waar hij ’nautisch adviseur’ en misschien wel sponsor was. Hield ons, de zeeverkenners, voor dat met verkrachte eenden alles voor elkaar kwam. Hielp mij in 1958, ik was 16, bij het vinden van passend vakantiewerk a/b van het m.s. Barcarola. Hield toen kantoor aan de Amsterdamse straatweg. Kleurrijke persoonlijkheid.

Gerard van der Maal: zeeman in hart en nieren, telg uit een zeemansfamilie: vader KPM kapitein, broer Sytze Hotze 1e stuurman bij Van Nievelt, Goudriaan. Gerard was in 1934 geboren in Batavia. Stuurman en later kapitein bij de Amsterdamse rederij Spliethoff. Zijn ouderlijk huis stond in de Hoofdstraat. Een achttal, een dikke schoolgeneratie, jaren ouder dan ikzelf. Was al zeeman toen ik nog op school zat. Met verlof fietste hij door de Laanstraat, de straat waar ik woonde, en vertelde de prachtigste en spannendste ’echte’ zeemansverhalen. Het was mij duidelijk: ook ik moest en zou naar zee. Gerard overleed in 2002. Denk nog vaak aan zijn vertelkunst. Types zoals hij zijn zeldzaam geworden in deze tijd. 

Kwartet! Vier zeevarende inspiratiebronnen, allen verhalen vertellers. Ieder op zijn eigen manier. Nu is het mijn beurt.

Ed Vermeulen (1942)










Dit verhaal (aflevering 93) verscheen op maandag 27 september 2021 
in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Groenegraf.nl    

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Groenegraf.nl.