woensdag 29 juli 2015

Tweed, hoge hakken en Ajax, over een bekend Baarns stoffenhuis

door Sandra van Berkum


Ralph Polak begon zijn stoffenhuis aan de Nieuw Baarnstraat maar
verhuisde later naar de Laanstraat in Baarn.
“Een hoorntje met twee bolletjes. Mokka met vanille alstublieft”. Hoe vaak heb ik dit niet gezegd? Met 75 cent in mijn hand aan de toonbank in het open etalageraam van Banketbakkerij Oudwater. Daar werd ‘s zomers het lekkerste schepijs verkocht. In de decembermaand hingen de etalages vol met marsepeinen worsten in alle maten en soorten. Op de vensterbanken piramides van borstplaat en natuurlijk het Marsepeinen Varken. Dat slonk met de week, totdat rond de kerstdagen slechts het puntje van zijn zuurstokroze snuit over was.

Ik realiseer me dat mijn herinneringen aan de winkels uit mijn jeugd langzamerhand tot het historisch erfgoed van Baarn gaan behoren. De Discotiek met de ‘bar’ waaraan je de nieuwste singles kon beluisteren, bakker Van Dijk in de Turfstraat, het tabakswinkeltje in de Gaslaan waar ze plakkerige trekdroppen verkochten, maar vooral de stoffenwinkel van Ralph en Miep Polak-Krant. Hun vroegere medewerkster Ria fietste mij enkele weken geleden op de Brink voorbij. Met kaarsrechte rug en net zo tijdloos elegant gekleed als veertig jaar geleden. Een onverwacht, vertrouwd beeld dat mij even terugbracht naar de tafel met mode- en patroonboeken in de Laanstraat. Daar zaten mijn zusje en ik op sierlijke witijzeren stoeltjes te wachten als mijn moeder stoffen uitzocht. De gesuikerde lolly die we van ‘mevrouw Polak’ kregen, was meestal snel op. Om een tweede durfden we nooit te vragen.

Ralph en Miep Polak openden op 31 maart 1946 de deuren van hun ‘stoffenhuis’ in een van de kleine winkeltjes aan de Nieuw Baarnstraat, waar nu pizzeria La Regina is gevestigd. Ralph Polak was een echte zakenman en had een feilloos gevoel voor mode. Als hij je iets aanraadde, was succes verzekerd. De zaken gingen goed. In 1960 werd uitgeweken naar Laanstraat 50 waar de winkel en het fotoatelier van Marinus Beneker gevestigd waren. De Polaks konden terecht in het achterste gedeelte van het pand, een immens grote zaal die ooit ‘Novum’ heette. Voor de oorlog werden hier voorstellingen gegeven en lezingen gehouden en in de jaren dertig gingen in dit etablissement de voetjes van de vloer als de Baarnse jeugd er kwam feesten.

Dans- en feestzaal Novum aan de Laanstraat werd later bij het winkelpand van Ralph Polak getrokken.

In 1961 krijgen de Polaks de beschikking over het gehele pand. Ze verbouwen de verschillende ruimtes tot een geheel en plaatsen een nieuwe voorgevel. Zelf gaan ze boven de zaak wonen. Behalve groot en hoog was de nieuwe winkelruimte erg diep en daardoor perfect voor het lopen van modeshows. Ook het enorme stoffenassortiment kon nu goed geëtaleerd worden. Op lange tafels en op planken tot aan het plafond: overal lagen rollen stof. Ralph en Miep wisten alles feilloos te vinden. Uit onverwachte hoeken toverden ze bijzondere stoffen tevoorschijn. Mooie tweed verkochten ze, feestelijke stoffen, jersey, stoffen met de modernste prints en bruidsstoffen – de bruidsboetiek die de Polaks in 1966 openden, was vermaard.

‘Een ambassadeur voor winkeldorp Baarn’ stond er in de krant toen de zaak in 1976 haar zesde lustrum vierde. Klanten kwamen van heinde en verre om zich te laten adviseren door de Polaks. Koningin Juliana bezocht de winkel met haar dochters, maar ook bekenden uit de muziek-, film-, en televisiewereld en de voetballers van de Ajax-selectie. Ralph Polak was een fervent aanhanger van Ajax en goed bevriend met spelers als Johan Cruijff, Klaas Nuninga, Sjaak Swart en Bennie Muller. Polak zorgde ervoor dat er vanuit Baarn supportersbussen vertrokken als Ajax moest spelen. Dan werd er verzameld bij hotel-restaurant La Promenade, waar de Ajax-selectie ook wel eens dineerde.

Een modeshow bij Ralph Polak als met eregasten niemand minder dan Johan Cruyff en Bennie Muller van Ajax!

De Firma Polak haalde regelmatig het nieuws. Van de Leeuwarder Courant tot het Limburgsch Dagblad, alle Nederlandse kranten publiceerden in 1974 een foto van prinses Margriet die bij de Polaks een modeshow van het Franse stoffenmerk Boussac bijwoonde. Ze bestelde enkele zomerjurken. En toen Danny, de toekomstige echtgenote van Johan Cruijff, een ‘mooi stoffie’ voor haar bruidsjapon uitzocht, was Henk van der Meyden van De Telegraaf erbij.

De Polaks waren de meest kleurrijke mensen die ik kende. De charmante Ralph, steevast gekleed in een driedelig pak en vaak met een grote sigaar in zijn mondhoek en Miep die er in glimmende cocktailjurken en op hele hoge hakken altijd uitzag alsof ze naar een feestje ging; haar gitzwarte haren opgestoken, een krul bij elk oor. Ralph en Miep Polak. Met hun wereldse stoffenhuis zetten ze Baarn landelijk op de kaart.


Sandra van Berkum

Met dank aan Simone Nuninga en Ed Vermeulen

Oproep: we zijn op zoek naar een mooie foto van het echtpaar Polak en hun winkels in de Nieuw Baarnstraat en de Laanstraat. In de toekomst willen we graag nog het persoonlijke levensverhaal van het echtpaar publiceren. Als u ons kunt vertellen over het echtpaar Polak nodigen wij u uit om te reageren. 

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

maandag 27 juli 2015

Vakantietijd in Baarn, een dagje Oranjeboom

door Eric van der Ent


Recreëren in de berm van een drukke autoweg.
Dit is de Oranjeboom.
Het is hartje zomer. Nu is het de tijd dat we met zijn allen vakantie gaan vieren. Velen van ons pakken de fiets, trein, auto, bus of het vliegtuig, en gaan op weg naar hun vakantiebestemming om daar te genieten van onze verdiende rust. Vaak is de vakantiebestemming te vinden in verre oorden. We reizen de hele wereld over om ons vakantiegeluk te zoeken. Tegenwoordig vinden we dat normaal, maar in vroeger tijden ging dat toch anders...


Ik wil niet beweren dat nu alles beter is dan vroeger, maar ook niet dat vroeger alles beter was dan nu. We zijn veel mobieler geworden. Bijna iedereen heeft een auto en Nederland is volgebouwd met snelwegen. Als we nu in de auto stappen zijn we in anderhalf uur tijd in Duitsland. Mooi toch? Maar dat heeft ook zijn nadelen. Is er in Nederland nog een echt stille plek te vinden? Een plek waar je gaat zitten, je ogen sluit en alleen maar de wind en de vogels kunt horen? Volgens mij niet. Toen ik voor het eerst op vakantie ging naar Noorwegen wist ik niet wat ik meemaakte. Je kunt er uren rijden zonder ook maar iemand tegen te komen. Als je dan een korte pauze neemt om een broodje te eten, zittend op een grote steen bij één van de vele meren daar, dan hoor je dus echt helemaal niets. Ik had dat nog nooit meegemaakt en het was heerlijk!


Stilte in Nederland

In Nederland hebben we die stilte natuurlijk ook gekend, en het is nog niet eens zo lang geleden. Met de bouw van snelweg A1, de vroegere Rijksweg 1, werd pas kort voor de oorlog een aanvang gemaakt. De Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten. De bouw werd stil gelegd en pas na de oorlog werd de weg in gebruik genomen. Het zou nog tot begin jaren zeventig duren voordat del A1 langs Baarn 2x2 rijbanen zou krijgen. Voordat Rijksweg 1 aangelegd werd was onze Amsterdamsestraatweg de grote doorgaande weg vanuit het oosten richting Amsterdam. Maar wat heeft dit allemaal met vakantietijd te maken zult u zich afvragen. Voor de oorlog hadden we nog een zesdaagse werkweek. Het aantal vakantiedagen dat een werknemer op kon nemen was veel lager dan nu en het aantal uren dat men per dag moest werken lag hoger. Van lange vakanties was dus geen sprake. Men moest het hebben van dagjes uit, of hooguit een paar dagen achter elkaar. Dat soort ‘vakanties’ en dagjes uit werden dan meestal gewoon in Nederland doorgebracht en Baarn was (zeker toen!) een prachtige plaats om te genieten. Bossen, polderlandschappen, trekpleisters als het paleis en kasteel Groeneveld zorgde voor een stroom dagjesmensen die naar Baarn trokken. Pensions en hotels waren er genoeg in Baarn, dus voor wie er overnachten wilde was er altijd wel een plaatsje te vinden.



Bij de Oranjeboom viel voor dagjesmensen altijd wat te beleven. In dit geval was het minder gezellig. Een ongeval...

Trekpleisters

De kiosk bij de Oranjeboom in de jaren zestig.
Een aantal trekpleisters van Baarn heb ik u al genoemd, maar er was nog een trekpleister voor dagjesmensen die wat minder voor de hand lag: de Oranjeboom. Zoals ik al schreef was de Amsterdamsestraatweg de grote doorgaande weg naar Amsterdam. Daar gebeurde het. Het regelen van het verkeer op de Oranjeboom was ingewikkeld. Stoplichten waren er nog niet dus op drukke tijden stond werd het verkeer geregeld door een verkeersagent. Midden op het kruispunt stond hij met een bord dat hij kon draaien. Aan de ene kant een rood vlak met het woord ‘Stop’ en aan de andere kant een groen vlak. Nu lag de Hilversumsestraatweg in die tijd niet recht tegenover de Lt. Gen. van Heutszlaan, dus het verkeer moest ook nog een soort knik maken om de Hilversumsestraatweg in te rijden. Door het steeds groeiende verkeersaanbod was er altijd wel wat te zien op het kruispunt en dat trok dagjesmensen. Dagjesmensen die tafeltjes en stoeltjes meenamen en in de berm van de Oranjeboom gingen picknicken en kijken naar wat er allemaal op het kruispunt gebeurde. Cornelis van den Brink had het goed bekeken. Hij plaatste in 1924 een kiosk op het kruispunt waar al die dagjesmensen hun versnaperingen konden nuttigen. Dat idee was goed, want de kiosk zou daar meer dan veertig jaar blijven staan! Nu besteden we ons dagje uit op een andere manier dan langs een drukke autoweg, maar toen ging dat zo. 

Met dank aan dhr. P.H. van de Poll, Hoogland voor de foto’s van het kruispunt. De foto’s zijn gemaakt door zijn vader A.J.H. van de Poll, fotograaf te Baarn.


Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter








Update 28-7-2015:
Henk Kroon stuurde ons nog wat leuke aanvullingen op het verhaal:

Een pracht verhaal met veel nostalgie . Even een aanvulling op jouw verhaal , het verkeer werd door twee politiemensen geregeld één op de kop van de Lt. Gen.van Heutszlaan en één op de kop van de Hilversumsestraatweg en ze maakten dan daar een show van. Namen van o.a. deze agenten weet ik ook nog wel, Klaas de Wit, Bart Engel en Klomp .Tevens werd in mijn tijd de Oranjeboom ook wel "de Meidenmarkt" genoemd. Dit was omstreeks 1962/1963 dat ik daar regelmatig op zondag rondhing , puur gezellig.

zaterdag 25 juli 2015

In het verleden ligt het heden, brood- en banketbakkerij De Korenaar

door Eric van der Ent


'In het verleden ligt het heden'. Dit nemen we hier wel heel erg letterlijk. Van Gregory Lovett ontvingen we een prachtige serie door hem gecreëerde impressies van Baarnse plekken. Deze impressies zijn stuk voor stuk ware kunstwerken waarin het heden en het verleden samenkomen. In elke afbeelding ziet u beelden uit het heden en het verleden samenkomen. De komende tijd zult u verschillende keren getrakteerd worden op zo'n mooie creatie van Gregory Lovett.



In deze tweede aflevering neemt Gregory u mee naar de Brinkstraat. Het pand dat u hier ziet is vlakbij de Kerkstraat te vinden. Nu is daar financiëel adviesbureau Prins & Van Urk te vinden. 

Het oude gedeelte van de foto toont overduidelijk Brood- en Banketbakkerij "De Korenaar". Volgens het bord op de gevel was de eigenaar J.Th. van Dam. Jan Thomas van Dam werd geboren op 2 augustus 1912 in Baarn als zoon van Lambertus Lingmondus van Dam en Maaike Slob. Hij trouwde met Hendrika Propitius, dochter van de kleermaker Propitius uit de Laanstraat. Vele jaren dreef het echtpaar de bakkerij, tot het werk Jan Thomas in 1967 fysiek te zwaar werd. Hij besloot om bij de Amro Bank in Hilversum te gaan werken. Bakker Van Dam was zeer muzikaal. Hij speelde orgel en klarinet. Bij Crescendo zou hij maar liefst 23 jaar lang voorzitter blijven. Op Koninginnedag 1999 overleed Jan Thomas, nadat hij twaalf dagen eerder afscheid had moeten nemen van zijn geliefde Hendrika. Het echtpaar is begraven op de nieuwe algemene begraafplaats aan de Wijkamplaan.

Binnenkort: In het verleden ligt het heden, Eemnesserweg

Met dank aan Gregory Lovett voor zijn toestemming voor het gebruik van deze prachtige afbeelding.


Eric van der Ent


Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

donderdag 23 juli 2015

Prins Hendrik schonk Baarn een Station

Station Baarn
Baarn was in 1874 nog een onbeduidend plaatsje, bestaande uit boeren, kleine ambachtslieden, dagloners en personeel van paleis Soestdijk. Later werd het bosrijk gebied ontdekt door kapitaalkrachtigen die hier buitenplaatsen lieten neerzetten. Toen groeide Baarn steeds meer tot een veelal door welgestelden- en forenzen bevolkte gemeenschap.

Prins Hendrik (1820-1879), zoon van Koning Willem II en toenmalig ambachtsheer van Paleis Soestdijk, behoorde tot één van de rijkeren in deze gemeente. De prins was erg op Baarn gesteld. Zo schonk hij aan de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM) grond voor de spoorweg: aanleg Amsterdam-Amersfoort, op voorwaarde dat Baarn halteplaats zou worden voor treinen naar en van Amsterdam. Deze eis werd ingewilligd.
 
Het op de Monumentenlijst geplaatste HIJSM-station doet enigszins villa-achtig aan en heeft als versiering in hout gezaagde ornementen (schortjes langs de daken). Voorts is het pand van enkele bijzondere elementen voorzien, zoals de loggia's, buitentrappen en een balkon boven de perronoverkapping. Het is één van de weinige stations die een Koninklijke wachtkamer heeft.

Koninklijke wachtkamer Baarn


Bezijden het station stond een restaurant van waaruit ook het terras boven het stationsgebouw kon worden bediend. Reizigers hadden vanaf de veranda een fraai uitzicht en konden tegelijkertijd van een verfrissing of een kopje koffie genieten. Na afbraak van de restauratie kwam op het tweede perron een restauratie, en werd op de plaats van de (vroegere) veranda in 1957 een derde huis gebouwd. Links van 't rangeerterrein kwam een voetgangerstunnel; dit ten behoeve van reizigers die zich van het eerste naar het tweede perron moesten begeven (en omgekeerd). Voordien moesten deze wachten voor overwegbomen tot de binnenkomende/vertrekkende trein was gepasseerd.

In 1898 werd het spoorwegnet uitgebreid met het traject Utrecht-Baarn. Deze aansluiting was eigendom van de Utrechtse Buurtspoorweg dat in Baarn een eigen station liet bouwen. De dienst op dit lokaaltraject werd uitgevoerd met een trein met salonwagons, voorzien van een vóór- en achterbalkon en getrokken door een kleine tender-locomotief omdat Baarn geen draaischijf had. Om te waarschuwen bij de vele onbewaakte overwegen had de locomotief een bel. Vandaar de populaire naam ,,Bello". Bij het samengaan van de verschillende spoorwegmaatschappijen in de NS heeft dit buurtstation nog vele jaren onafhankelijk bestaan, zodat reizigers die van Soest naar Amsterdam moesten van het ene station naar het andere moesten lopen om de trein naar 's lands hoofdstad te halen. De verbinding Utrecht-Baarn werd in 1947 op de grens van Baarn aangesloten op het baanvak Amersfoort-Amsterdam,waardoor het buurtstation als zodanig haar functie verloor.





Lopend over het spoor

Op 3 juni 1946 was de electrificatie van de lijn Utreeht-Baarn een feit en in 1958 kwam een nieuw beveiligingssysteem met lichtseinen (All relais) in gebruik. Van de vier seinhuizen bleef er slechts één over. De spoorwegovergangen kregen automatische halve overwegbomen (AHOB's) en automatische, knipperlichtinstallatie. Station Baarn vervult ook een functie in het personenverkeer voor de plaatsen Eemnes en Eembrugge en gedeeltelijk voor Soest, Soestdijk, Bunschoten, Spakenburg, Lage Vuursche. Het verwerkt een inkomende- en uitgaande forenzenstroom met een accent op vanuit de richting Hilversum. Het toeristisch verkeer per spoor naar deze gemeente beperkt zich hoofdzakelijk tot boswandeltochten en bezoek aan Paleis Soestdijk.






Na de realisering van het ,,ijzeren baanvak" Amsterdam-Amersfoort kwam de van oorsprong agrarische bevolking van Baarn in nader contact met vooral Amsterdammers. De Gooilijn heeft in die ruim 100 jaar de ontsluiting van dit dorp bevorderd. Doordat industrie achter bleef (de ooit bloeiende tapijtindustrie was in 1874 reeds ter ziele), is van railgoederentransport in uitgebreide zin geen sprake geweest, Dit vervoer naar Baarn bestond vooral uit vaste bandstoffen en stukgoederen.

Behalve de gememoreerde stations zijn er in Baarn de stopplaatsen zwarteweg (in de richting Hilversum) en Groote Melmweg (in de richting Amersfoort) geweest alwaar in het grijze verleden enkele treinen stopten.





Bronvermelding: Gemeentearchief, Goois Weekblad
Baarn. Historische Kring, "Baerne"
Baarn. B. J. van Dijen, C. J. P. van Leeuwen, J. Kouwenberg, D. van Toor.


Leen Bakker

Geplaatst door L.J.A.Bakker 


http://www.grijsvuur.nl



Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

zaterdag 18 juli 2015

Oud Baarns knutselwerk

door Eric van der Ent

Waarschijnlijk bent u ons al eens tegengekomen in het dorp tijdens de Culturele Markt, de Berkenfair, op Koningsdag en zo. Regelmatig presenteren we ons in het dorp met een kraampje. We verkopen dan wat oud Baarn spulletjes, en vertellen over onze activiteiten. Dat zullen we ook in de toekomst blijven doen. Zo krijgen we vaak (oude) Baarnaars te spreken en krijgen we oude verhalen en beeldmateriaal voor onze site en onze andere publicaties. Altijd weer leuk om te doen.






De afgelopen weken ben ik aan het knutselen geslagen en heb ik een mooi 'ouderwetse' handkar in elkaar gezet. Het is een echter 'oud Baarnse groene graf kar' geworden. Vanaf nu kunt u ons dus ook met onze kar in het dorp tegenkomen. Is hij niet mooi geworden met de oud Baarnse afbeeldingen erop?








Tot ziens in het dorp!!

Eric van der Ent

Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter