vrijdag 24 juni 2022

 Het is juli 1787

 Patriotten wilde overgaan tot het plunderen van het Paleis Soestdijk. Een rooftocht dus. “Immers dat een menigte kostbare meubelen op het vorstelijke Huis zijn, kon hun niet onbekend wezen; de meeste landzaten hebben dit wel eens gezien, wijl de vriendelijke Eigenaar (den prins) in zijn afwezigheid daartoe voor een dergelijke gelegenheid laat”. Van andere zijde evenwel wordt er op gewezen, hoe een inneming van het Paleis 1e, een groote smaad voor den Prins zou wezen en 2e, aan de Patriotten een belangrijk punt verzekerde, n.l. den weg naar Amsterdam (bij een mogelijke tussenkomst en opmars der Pruisen).

 Hoe dit zij, het legertje, dat den aanval zou ondernemen, en dat omstreeks 500 man telde, was al heel bont samengesteld. Het bevatte niet minder dan; „twaalfderlei soort van volk;" vooreerst drie soorten cavalerie: nl. huzaren, kurassier’s en dragonders van den generaal majoor Van Bijlandt; verder vierderlei infanterie: nl. fusiliers van Van Salm, voetvolk van Pallardy, ’t burgerregiment door kolonel Van der Burgh in de stad Utrecht opgericht en de Amsterdamsche waardgelders; vervolgens vierderlei jagers: die van Van Salm, de jagers uit Kampen, de Geldersche brigade en de scherpschutters van Utrecht, en tenslotte de kanonniers bij hun geschut.

Dit legertje, zoo rijk in verscheidenheid, stond onder bevel van kolonel Klijnenberg en trok op Donderdag 26 Juli 1787 tegen het vallen van den avond met stille trom de Witte Vrouwenpoort te Utrecht uit om onder begunstiging van de nachtelijke duisternis het Paleis te overrompelen. Men was bevreesd, dat het eigenlijke doel van den tocht reeds vooruit op Soestdijk bekend mocht worden en daarom sloeg men een geheel anderen weg in dan den gewone, die over De Bilt liep. De mars ging nl. langs een omweg over Blauwkapel, Maartensdijk en Den Dolder naar het Paleis, dat men ‘s avonds tegen 10 uur hoopte te bereiken.

 Toch was er gebeurd, wat men had willen voorkomen: een tamboer was tot de Oranjepartij overgelopen en had nog den zelfden namiddag kolonel Van Erpel gewaarschuwd. Zonder zich door die tijding te laten afschrikken, liet Van Erpel terstond zijn volk zich voor het ijzeren hek verschansen en wachtte zoo in stilte de dingen af, die komen zouden. Tot meerdere veiligheid plaatste hij op drie verschillende punten langs de Praamgracht een schildwacht, om, zodra zij onraad merkten, de manschappen op het Paleis door een seinschot te waarschuwen.

Zo werd het al 10, zelfs 11 uur en nog merkte men op het Paleis niets van den nachtelijken

aanval. Het schijnt, dat men toen op Soestdijk geen vijand meer verwachte; waarschijnlijk meenden men, dat de Patriotten hun plan door een of andere teleurstelling of tegenspoed hadden opgegeven. Uitgezonderd de drie schildwachten legde zich dan ook — naar het schijnt — de bezetting kalm en onbevreesd te rusten.

Doch de vijand zou tóch komen : hij had zich alleen wat verlaat; de gids was n.1. in de Wildbaan achter het Paleis aan ’t dwalen geraakt en zoo naderden de Patriotten pas te kwart voor twaalf den eersten schildwacht, en wel bij de brug aan den Veenhuizer tol. (Hier gaat de Praamgracht onder de brug door naar den andere kant van den weg).

Zodra deze eerste schildwacht in de verte onraad bespeurde, zonk de moed hem in de schoenen: en kroop hij ijlings onder de brug weg. De Patriotten trokken dus ongehinderd verder en naderden nu den tweeden schildwacht. Deze, meer kordaat dan no. 1, riep zijn gewone „Werda!”, waarop bedrieglijk geantwoord werd: “Deserteurs !” De schildwacht, in de mening met overlopers te doen te hebben, die dus de bezetting op het Paleis wilden versterken, riep terug: „Avanceer!”, waarop de vijanden hem naderden, maar den Schildwacht verraderlijk gevangen namen. De Patriotten dachten den derden schildwacht, den grenadier Christoffel Pullmann, evenzo te handelen, doch deze was door ’t rumoer in den zwijgende nacht gewaarschuwd.

Het originele monument voor Christoffel Pullmann
hoek Biltseweg/Amsterdamsestraatweg

Men dreigde hem dan ook neer te schieten, indien hij enig alarm maakte om zijn makkers op 't paleis te waarschuwen; tevens eiste men, dat hij zijn wapens zou overgeven. Maar de manshafte grenadier, een Duitscher, antwoordde op ‘s vijand vordering met een kordaat : „Ieh bin ein ehrlicher Kerl!” en schoot daarbij als afgesproken sein onversaagd zijn snaphaan af. Terstond daarna wilde hij naar Soestdijk snellen, om den aanslag nader bekend te maken. Doch een der Patriotten, woedend dat er alarm was gemaakt en dus hun plan dreigde te mislukken, legde op den heldhaftige Pullmann aan en schoot hem vlak bij den grootten weg dood.

De winnares van deze week is Marianne Rietvelt.

 

Het nieuwe monument aan de Biltseweg/Amsterdamsestraatweg



Het huidige monument tegenover Paleis Soestdijk

vrijdag 17 juni 2022

Zoekplaatje

 


1: Voor wie is dit monument gemaakt?,

 

2: Wat is de naam van de straat langs dit monument?

 

U kunt hierop reageren via het sturen van een briefje aan:

 

Stichting Groenegraf.nl

T.a.v. Baarnsch Geheugen

Marisstraat 4

3741 SK BAARN

 

of stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com.

 

Onder de goede inzenders verloten we het boek "Baarn in de Tweede wereldoorlog…….terugblik".

Daarnaast ontvangt de winnaar ook nog een en een fles wijn voorzien van een ansichtkaart uit Baarn. Deze fles wijn is beschikbaar gesteld door Mitra Baarn - Van de Steeg Laanstraat 72, 3743 BH Baarn tel; 035-5426063.




 

vrijdag 10 juni 2022

​De Dorpsbus van Baarn

Het is 1 augustus 1988 

Vandaag is de Dorpsbus haar dienstverlenende werk aan het Baarnse publiek begonnen, maar zaterdagmorgen vond op de Brink en aansluitend in ’’Royal” reeds de officiële ingebruikneming plaats. 

De echtgenote van onze burgemeester mocht als eerste burgeres van Baarn tevens als eerste passagier in de bus plaatsnemen en ontving daarvoor een ludiek kaartje. Mevrouw Miedema liet zich van haar kant evenmin onbetuigd en overhandigde voor dat kaartje even symbolisch de eerste gulden, opgehangen aan een lint met de Baarnse kleuren. Er waren drie ritten nodig voor alle genodigden, het college van B. en W. was bijvoorbeeld voltallig en met echtgenotes aanwezig. Na de eerste proefrit gemaakt te hebben, vertrok de bus nog tweemaal met belangstellenden uit het publiek.

Mevrouw Miedema ontvangt het eerste buskaartje

Daarbij reed de bus slechts één van de twee lussen. De plattegrond en alle overige gegevens van de Dorpsbus zijn trouwens op grote borden (2 bij 1 meter) op de Brink achter de bloemenkiosk en op het Stationsplein te vinden. De vele haltes in het dorp zijn met gele bordjes en daarop in zwarte letters Dorpsbus aangegeven.

Bij de overdracht stond de bus bij de muziektent opgesteld, waarin een groot bord met ”Uw Dorpsbus van start” de bedoeling van al die drukte aangaf. Op de bus (en buskaartjes) reclame van sponsors, waarbij alleen nog een plaatsje aan een van de zijkanten openbleef, omdat die sponsor zijn bijdrage niet op tijd gereed had.

Alvorens mevr. Miedema-Boukema als eerste passagier te verwelkomen, reikte voorzitter Kusters van het Stichtingsbestuur de firma Hop nog de benodigde vervoersvergunning uit. 

In "Royal” bleken gelukwensen binnengekomen te zijn van ”De Leuning” en de ’’Ouderenbus” van de FGBB. Ook waren er nog enkele sprekers. Eerst voorzitter Kusters om de vele medewerking nog eens te belichten en de wens uit te spreken, dat de Dorpsbus in dit eerste proefjaar meer slijtage zou krijgen van het in- en uitstappen, dan van het aantal af te leggen kilometers.

Wethouder Teeling bracht de steun van de plaatselijke overheid nog tot uitdrukking en prees het elan van de initiatiefnemers. Stichtingssecretaris Gianotten werd als stuwende “motor” achter dit initiatief nog verrast met een grote taart in de vorm van de Dorpsbus, terwijl taxibedrijf Hop als laatste voor al die belangstelling bedankte.

de route van de Dorpsbus

Op de linker afbeelding ontvangt mevrouw Miedema van voorzitter Kusters het eerste buskaartje. Op de rechter afbeelding ziet u de route die door Baarn werd gereden met de Dorpsbus.

Wilt u uw herinneringen delen, stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com. Of een briefje aan: Baarnsch Geheugen Marisstraat 4, 3741 SK BAARN

vrijdag 3 juni 2022

Kasteel van Antwerpen

 Kasteel van Antwerpen

Hotel Café Restaurant "Kasteel van Antwerpen" aan de Laanstraat 57 - 59. Eigenaar was Rudolf Scheppers.

Rudolf Scheppers is geboren op maandag 19 juni 1882 in Veendam, zoon van Jacob Remmelt Scheppers en Wubgie Houwen. Rudolf is overleden op maandag 7 oktober 1963 in Baarn, 81 jaar oud. Hij is begraven in Baarn, Nieuwe Algemene Begraafplaats aan de Wijkamplaan. Beroep: eigenaar Kasteel van Antwerpen Rudolf trouwde, 30 jaar oud, op woensdag 14 augustus 1912 in Borger met Jakoba Wieldraaijer, 21 jaar oud. Jakoba is geboren op dinsdag 21 april 1891 in Stadskanaal gem. Wildervank, dochter van Lucas Wieldraaijer en Antonia Einfeld. Jakoba is overleden op vrijdag 20 november 1981, 90 jaar oud. Zij is begraven op dinsdag 24 november 1981 in Baarn, Nieuwe Algemene Begraafplaats aan de Wijkamplaan. Notitie bij Jakoba: ook Johanna Jacoba Wieldraaijer, Jacoba Wieldraaijer. Beroep: mede-eigenaresse Kasteel van Antwerpen.

Op de 3e foto staan Rudolf Scheppers en Jakoba Wieldraaijer met hun kinderen afgebeeld.







Familie Scheppers




De huidige situatie





maandag 30 mei 2022

’Baarnsche Allerhande’ en andere geschiedkundige lekkernijen met de smaak van het verleden (deel 4)

 door Ed Vermeulen


Natuurlijk kent u de fameuze Turcotaart, Bikkels, Naaldjes en de nieuwste aanwinst: de Baarnse Bal. Maar kent u ook de Baarnsche Allerhande? Tijd voor een kleine proeverij met vier verschillende smaken.



Het koetshuis in de Pekingtuin
(Coll. HKB)
Muziek in het Koetshuis: De intrigerende titel van het door de Baarnse altvioliste en auteur Ewa Maria Wagner geschreven mooie en geromantiseerde verhaal, geplaatst in een februari editie van de Baarnsche Courant. Intrigerend: immers in mijn inmiddels veranderde muzikale wereld is er slechts plaats voor één Koetshuis waar ooit muziek weerklonk en dat staat op het terrein van de voormalige Villa Hoog Wolde. Aan dit, nog immer fraaie, koetshuis wijdde ik in het prille begin van het jaar A.D. 2018 mijn verhaal: ’Van paardenbit naar Bitcoin’. Mijn eerste gedachte was dan ook: het zal me toch niet gebeuren dat er nog iemand woorden aan ’mijn’ Koetshuis gaat wijden. Alles was toch immers al gezegd en geschreven? Van mijn eerste verbazing bekomen bleek het om een ander koetshuis te gaan en wel het prachtig gerestaureerde koetshuis in de Pekingtuin, ooit gebouwd in opdracht van de familie Hasseley Kirchner. Nu onderdak biedend aan de bloeiende Muziekschool Baarn. Bij het lezen van het verhaal dwaalden mijn gedachten af: woorden als menage, driehoeksverhouding, gevolgd door menage á trois doemden op. Menage: soldatentaal voor lekker eten en drinken. In paardentaal: goed voer en een warme stal. Menage á trois: een huishouding voor drie, waarbij de licht ondeugende versie bij velen het eerst boven zal komen drijven. Langzaam maar zeker begon het tot mij door te dringen dat het mijn hele Baarnse leven al gekende en rond 1890 gebouwde Koetshuis met de prachtige paardenhoofden in eerste instantie hoorde bij Huize Holland, eveneens van 1890, de toenmalige woonstede van de familie Hasseley Kirchner, om pas later, na de verhuizing van  deze familie, bij de kort na 1900 gebouwde Villa Bloemswaard te gaan horen. 

Huize Holland
(Coll. Groenegraf.nl


Een mooiere driehoeksverhouding is nauwelijks denkbaar! Een verhaal dat het verdiend om bewaard en doorverteld te worden. We herhalen het met liefde: ’Er klinkt muziek in het Koetshuis’. 

Villa Bloemswaard
(Coll. Geheugenvanbaarn.nl)

Hofmeester Laurens Swart
(Coll. Fam. Swart)



Retour Afzender:
In een tijd waarin het bon ton is af te geven op de activiteiten van Tante Pos, getuige dit berichtje in De Telegraaf van 1 april (!), biedt mijn verhaaltje over gebeurtenissen in andere tijden een positief tegengeluid. Hofmeester Laurens Swart, u kent hem uit het verhaal ’Varen in oorlogstijd, de ondergang van het s.s. Simaloer’, stuurde in mei 1940 vanaf het m.s Tanimbar, liggende in de haven van Belawan, Sumatra per luchtpost een kaart naar zijn echtgenote mevrouw M. Swart-Otgaar geadresseerd op het hem vertrouwde adres Nicolaas Beetslaan 9. 

Ondergang m.s. Tanimbar
(Coll. J.G. Nierop)

s.s. Simaloer, een van de oudere schepen van de SMN
(Coll. J.G. Nierop)


De kaart, uitgegeven door de bekende religieus georiënteerde uitgeverij J.N. Voorhoeve uit Den Haag, toont een echtpaar dat gearmd door een poort naar buiten loopt, als het ware de (onzekere) toekomst tegemoet. Door Swart met veel gevoel voor zijn toenmalige situatie uitgezocht. Postzegel gestempeld: Belawan 8 mei 1940. In eerste instantie werd de kaart niet bezorgd, getuige het stempel Ret. Afz. (hetgeen uiteraard staat voor Retour Afzender). 

Door Swart verstuurde kaart
(Coll. Fam. Swart)


Waar dit stempel, door een zijn plicht niet verzakende postbeambte werd geplaatst, vermeldt de historie niet. Mogelijk reeds in Belawan zelf. Maar dat de kaart is aangekomen en zich nu tachtig jaar later nog steeds in het familiearchief van de familie Swart bevindt is een feit en tegelijkertijd een klein wonder. De wegen van Tante Pos waren, ondanks dat de wereld toen inmiddels in brand stond, ondoorgrondelijk!

Het t.s.s. Baarn varend op de Nieuwe Waterweg.
(Foto: G. Monteny, coll. John Kappers)


Leerlingen NBS brengen een bezoek aan het t.s.s. Baarn 
(Coll. Tineke Schaars)
Adoptie t.s.s. Baarn door NBS: Al eerder het onderwerp van een compleet verhaal: ’Baarn op de wereldzeeën, deel 1’ over de adoptie van het t.s.s. Baarn door de Nieuwe Baarnsche School. Op 15 juli 2019 geplaatst in de Baarnsche Courant, om vervolgens een plaatsje te verwerven in het boek met verzamelde Baarnse herinneringen ’Vandaag is morgen alweer gisteren, deel 2’. Een verhaal dat nog steeds staat als een huis of liever gezegd als een school. Het bevat naast veel andere illustraties een prachtige foto van het t.s.s. Baarn. Dat er ook voor ’prachtig’ een overtreffende trap bestaat kunt u met eigen ogen zien bij het bekijken van een door John Kappers, onnavolgbaar Geheugenvanbaarn.nl speurder, boven water getoverde originele foto van, het laat zich raden, het t.s.s. Baarn. Foto gemaakt door de bekende scheepsfotograaf G. Monteny uit Vierpolders, een dorpje nabij Brielle. Een Amsterdams schip op de Nieuwe Waterweg en route naar Rotterdam: 020 tegenover 010. Of zo u wilt: Ajax tegenover Feijenoord. Mooier kon het  nautische verleden niet worden vastgelegd. Uit de tijd dat 02954 nog richting Baarn wees! 

Villa Rust-Lust, Molenweg 27
(Foto: John Kappers)

Henriëtte Josephine Schuddeboom-Hartsteen
(Coll. Mr E.R. Schuddeboom)

Tot de dood ons scheidt:
U kent deze woorden, ooit langer geleden standaard onderdeel van de van oorsprong Engelse trouwbelofte ‘Till death do us part’. Soms zijn woorden meer dan woorden alleen. Voor onderzoek naar feiten rond het verhaal ’Het boekje van Vrugtman’,  gevonden bij de Baarnse kringloopwinkel en afkomstig uit de in 1905 gebouwde villa Rust-Lust aan de Baarnse Molenweg 27, kwam ik eerdere bewoners van deze fraaie villa tegen: Gerrit Hendrik Schuddeboom en zijn echtgenote Henriëtte Josephine Hartsteen. Hij, een meubelmaker uit Amsterdam, geboren 11-08-1854 en zij geboren 07-09-1855 in Benteng Mati in Banyumas, midden Java, telg uit de Indische familie Hartsteen. ’Tegenkomen’ dient u niet al te letterlijk te nemen: ik vond hun graven, zij waren beiden immers al langer geleden overleden: Gerrit Hendrik op 11 november 1929 en Henriëtte ruim daarvoor op 25 juni 1917. 

Het grafmonument van Gerrit Hendrik
 Schuddeboom op de Nieuwe Algemene
Begraafplaats aan de Wijkamplaan.
(Foto: Ed Vermeulen)

De plek waar Henriëtte Josephine Hartsteen is begraven op de Oude Algemene
 Begraafplaats. Het grafmonument is helaas verdwenen.
Het graf van Samuel Veldhuizen dient als oriëntatiepunt
(Foto's: Ed Vermeulen)

Waar het dikwijls, zo niet meestal, gebruikelijk is echtelieden bij elkaar te begraven vond Henriëtte haar laatste rustplaats op de Oude Begraafplaats aan de Berkenweg. De Oude Begraafplaats werd in 1987 voorgoed gesloten en Henriëttes grafsteen is in een door de gemeente Baarn in 1986 geïnitieerde ruimingsactie verdwenen. Het graf zelf echter is, alhoewel niet zichtbaar, nog in tact. Echtgenoot Gerrit Hendrik daarentegen werd begraven op de Nieuwe Algemene Begraafplaats aan de Wijkamplaan. Zij het op enige afstand van elkaar vonden beiden hun laatste rustplaats in Baarn, waardoor hun zielen op de dagen dat de wind door de bomen van het groene graf waait elkaar kunnen blijven ontmoeten. De woorden ’Tot de dood ons scheidt’ kregen bij deze ontdekking wel een hele speciale betekenis. 


Dank aan: John Kappers, Geheugenvanbaarn.nl en Mart Karsemeijer, Werkgroep Oude Begraafplaats HKB.


Dit verhaal (aflevering 102) verscheen op maandag 30 mei 2022 
in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Geheugenvanbaarn.nl    



Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u Geheugenvanbaarn.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Geheugenvanbaarn.nl.

vrijdag 27 mei 2022

Baarns nieuwe Zweminrichting-1954

Ingang Bosbad

Zaterdagmiddag om half drie waren op het terras van Baarns nieuwe Zweminrichting vele genodigden bijeen om getuige te zijn van de ingebruikname van het bad. Daar waren de wnd. burgemeester, de heer A. W. Ros, wethouder mevrouw Wafelbakker, zo goed als alle raadsleden, de hoofdinspecteur en inspecteur van politie, de heren G. J. Bakker en J. C. Schrijver, de hoofden van de takken van Dienst der gemeente, het volledige bestuur van de Baarnse Sportbond, vertegenwoordigers van het Architectenbureau  Wesselo en van Voorst, van de aannemers, de N.V. Nelis te Velsen, en van het technisch installatiebureau Fa. van Egdom te Utrecht; verder diverse onderaannemers en bestuursleden van plaatselijke organisaties, zoals de heer E. Geuchies van de Baarnse Reddingsbrigade, de heer A. C. van der Mersch namens de V.V.V. „Baarns Bloei” en het volledige Stichtingsbestuur der Zweminrichting.

Bij afwezigheid van de burgemeester (wegens vakantie) sprak de wnd. burgemeester, de heer Ros, een welkomstwoord namens het College van B. en W. om te vervolgen met een terugblik op Baarns jongste historie, daarbij de oorzaken releverend, welke tot de bouw van de Zweminrichting geleid hebben.

Officiële opening zal plaats hebben aan het begin van het zwemseizoen 1955. Dan zullen in samenwerking met de K.N.Z.B. zwemwedstrijden worden georganiseerd.

Aan de toespraak van de heer Ros ontlenen we het volgende: In 1918 kwam de gemeente, door een schenking van de heer August Janssen, in het bezit van een zwembad aan de Eem. Tot 1936 heeft de Gemeente dit bad geëxploiteerd. In dat jaar kwam een voorstel in de Raad om de inrichting aan de meest biedende te verkopen. Dit was de heer Th. de Ruig, die met enkele stemmen tegen eigenaar van het zwembad werd. 

Na de oorlog werd door de steeds toenemende vervuiling van de Eem de toestand in dit bad onhoudbaar. B. en W. zagen zich tenslotte dan ook genoodzaakt op 28 Augustus 1951 de sluiting der inrichting te gelasten. Reeds ver voor de definitieve sluiting van het bad aan de Eem werd al uitgekeken naar een geschikte plaats voor een nieuw zwembad. Diverse mogelijkheden zijn onder de loep genomen tot in April 1951 de Raad besloot het Maarschalkerbos hiervoor te bestemmen. In October 1951 kwam echter het bericht van Ged. Staten, dat zij hun goedkeuring aan dit plan niet konden geven. Een nieuwe mogelijkheid zagen zij tenslotte in de aankoop van een bosterrein gelegen nabij de Hilversumse Straatweg. In November ’52 werd hiertoe besloten, terwijl in Juni 1954 een besluit werd genomen tot het aanleggen van een voet-, tevens rijwielpad in het talud van de spoorlijn, terzijde en onder de Koningin Emmabrug, opdat niet steeds de Amsterdamse Straatweg behoeft te worden overgestoken.

Reeds tijdens het ontwerpen van een plan voor de aanleg deden zich onvoorziene moeilijkheden voor, aangezien de architecten enige tijd werden ingeschakeld bij het herstelwerk in de door de watersnood getroffen gebieden. De uitvoering van het plan werd hierdoor sterk vertraagd. Eindelijk, in Juli 1953, kon de Raad besluiten over te gaan tot het aanleggen van een zweminrichting en het beschikbaar stellen van een credit daarvoor.  Het werk werd gegund aan de laagste inschrijver, de N.V. Nelis te Velsen.


vrijdag 20 mei 2022

De Fontein op de Brink (antwoord van vorige week.)


Spelende kinderen bij het fontein

Beide plaatjes zijn genomen van een foto uit het vroeger wekelijks verschijnend blad: "Utrecht in woord en beeld", dat wij door de vriendelijke bemiddeling ter inzage kregen. Wij hopen, dat de afdruk evenwel nog zo is, dat u er plezier van beleeft. Ziet u, wat het voorstelt? De vroegere waterfontein op de Brink. 

Het fontein-ontwerp is van de architecten Bronkhorst en Richter uit 1907 De meeste oudere lezers zullen zich deze fontein (of liever gezegd drinkbak) nog wel herinneren. U ziet duidelijk waar deze stond: op de achtergrond op de linker foto staat het huis van de familie Van Leersum (vroeger de zaak van de heer Kraay, nu “Demmers”) en rechts ziet u de contouren van wat thans de Hema is. 

Op de andere foto ziet u de fontein gezien richting het gemeentehuis. Op de rand van de fontein staan letters: Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer. Waarom deze drinkbak daar indertijd werd geplaatst? Wel, dat is nogal duidelijk: om allereerst de paarden te laten drinken, die voor de vele wagens gespannen waren in die dagen; trekpaarden dus, die dorst 'hadden, maar ook wel paarden van rijscholen en particulieren. Men vertelde mij, dat onder in de bak ook honden hun dorst konden lessen.

En wie er nog meer gebruik van maakten, ziet u op de foto’s: de jeugd van Baarn. Heerlijk! Het onderschrift in het weekblad heb ik in de toenmalige spelling laten staan: "Aardig Baarnsch tafereeltje. De jongens lessen hun dorst. 't Is ook zoo warm...... 

En 't water krijgen ze hier voor niets". Er zullen nog heel wat oudere Baarnaars zijn, die als jongen (of meisje) hetzelfde deden als de jongens op het plaatje. Wanneer de fontein verdwenen is? In het jaar 1943 is de fontein verwijderd op bevel van de toenmalige gemeentelijke bestuurders (dus in de bezettingstijd)). Jammer! Wat zijn we al niet op de Brink kwijt geraakt: de fontein, de oude bomen, en ook nog de pastorie... Het wordt wel erg kaal op ons aloude dorpsplein. 

Een andere blikvanger op de Brink is het Bronzen Paard van beeldhouwer Pieter d' Hont, dat in 1983 werd onthuld. In 1975 bestond de in Baarn gevestigde drukkerij/uitgeverij Bosch en Keuning 50 jaar. Ter gelegenheid hiervan wilde Bosch en Keuning een beeld schenken, dat geplaatst zou moeten worden op de Brink, het dorpsplein in Baarn. 

Bij het ontwerpen ervan liet d’Hont zich leiden door het gegeven dat in vroeger tijden de boeren hun vee bij de openbare drinkplaats op het dorpsplein lieten drinken. Hij ontwierp een beeldengroep, bestaande uit een paard in drinkende houding en een zeskantige fontein, waaruit het paard zou drinken. De financiële middelen (50.000 gulden) lieten alleen het vervaardigen van het paardenbeeld toe. Het gipsmodel is behouden. 

De winnaar deze week van het zoekplaatje is Frans Hendrikse uit Baarn.

Wilt u uw herinneringen delen, stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com. Of een briefje aan: Baarnsch Geheugen Marisstraat 4, 3741 SK BAARN

Het ontwerp van de drinkfontein


vrijdag 13 mei 2022

Zoekplaatje in Baarn

 Zoekplaatje in Baarn

1: Waar stond deze fontein?

U kunt hierop reageren via internet: www.groenegraf.nl/geheugen, 

of stuur een e-mail naar: bakker.groenegraf@gmail.com. Heeft u geen internet? Stuur een briefje aan:

Stichting Groenegraf.nl

T.a.v. Baarnsch Geheugen

Marisstraat 4

3741 SK BAARN

Onder de goede inzenders verloten we het boek "Baarn in de Tweede wereldoorlog ……..terugblik". Dit boek is geschreven door Wim Veldhuizen en uitgegeven door de stichting Groenegraf.nl

Daarnaast ontvangt de winnaar ook nog een en een fles wijn voorzien van een ansichtkaart uit Baarn, beschikbaar gesteld door Mitra Baarn - Van de Steeg Laanstraat 72, 3743 BH Baarn tel; 035-5426063.


















 



maandag 9 mei 2022

Galvanische industrie in hartje Baarn

Zilgroba en Galvanisch Bedrijf Eemland 

door Eric van der Ent


Nu zou het niet meer in ons opkomen om fabrieken waar met chemicaliën gewerkt wordt in de bebouwde kom te vestigen. Vlak na de Tweede Wereldoorlog deed men daar niet moeilijk over. Echter de gemeente Baarn hield een behoorlijke kater over aan de gevolgen van het geven van de toestemming voor de vestiging van Zilgroba en Galvanisch Bedrijf Eemland. Hier leest u het verhaal achter deze fabrieken.

Villa Veltheim
(Foto: Geheugenvanbaarn.nl)
Vreemd genoeg begint de geschiedenis van de galvanische industrie in Villa Veltheim op de punt van de Kerkstraat / Dalweg en Zandvoortweg. Het is één van de oudste, nog bestaande villa’s in Baarn, gebouwd rond 1820. In de oorlogsjaren komt de villa in bezit van Gregorius Johannes (Goos) Groen (1899-1969). Goos had als ondernemer zijn sporen al verdiend. Eerst als handelaar in electrische artikelen, later richtte hij samen met compagnon Jan Bakker de Baarnsche Radio-Centrale op. Ze legden loden kabels over de Baarnse daken voor een radio-distributienet. Voor twee kwartjes per week kon men aangesloten worden en luisteren  naar Nederlandse radiozenders. 

(Coll. Geheugenvanbaarn.nl)


Zilgroba
In 1947 besloot Goos Groen uit het bedrijf te stappen om een nieuwe onderneming genaamd Zilgroba te starten. Het grote souterrain van Villa Veltheim, Kerkstraat 1, werd de vestigingsplek. Daar verzilverde hij kleine metaalwaren zoals lepeltjes, armbanden en sigarettenkokers. Een half jaar later verkocht hij het metaalversieringsbedrijf aan Cornelis van Kasbergen (1902-1983) uit Hilversum die het bedrijf in Villa Veltheim voortzette onder de naam Galvanisch Bedrijf Eemland. Over deze onderneming later meer.


Goos Groen gooide het met Zilgroba over een andere boeg. Hij zette het bedrijf voort in een houten keet aan Oosterstraat 2a. Daar legde hij zich toe op de productie van armaturen voor fluorescentielampen, in de volksmond beter bekend als tl-verlichting. Dat bleek een booming business, het bedrijf groeide als kool. In korte tijd had waren er meer dan honderd personeelsleden werkzaam, verreweg de meeste afkomstig uit Baarn. Er moesten hallen bijgebouwd worden. Een oude manege aan het aangrenzende terrein aan de Torenlaan werd omgebouwd en verschillende hallen werden aangebouwd. 


De Baarnsche Manege aan de Torenlaan, later in gebruik genomen als bedrijfsruimte
voor Zilgroba. (Coll. Geheugenvanbaarn.nl)

De buurtbewoners waren niet blij met deze uitbreiding. Goos Groen had beloofd het fabrieksterrein met een beplanting van coniferen af te sluiten om de onesthetische aanblik te maskeren. Volgens omwonenden duurde het te lang voordat met de aanplanting begonnen werd. Bovendien werden de armaturen met celluloseverf bespoten. Om de chemische lucht van die verf af te voeren waren er twee grote ventilatoren geplaatst. Verse lucht werd middels een compressor aangevoerd. 

De hallen van Zilgroba in 1949. Het witte gebouw in het midden is de oude manege,
 rechts boven Peking. (Coll. Geheugenvanbaarn.nl)

Met name de bewoners van de Balistraat ondervonden veel geluidsoverlast van deze machines. Eén van de bewoners vergeleek het geluid met met dat van rondcirkelende bommenwerpers boven de Oosterhei. De gemeente zette de hinderwet in om Zilgroba te dwingen maatregelen te nemen. 

Het personeel van Zilgroba rond 1950. Op het hoogtepunt waren daar 115(!) medewerkers actief. 
(Coll. Rob ten Kulve)

Mees ten Kulve
(Coll. Rob ten Kulve)

Mees ten Kulve (1918-2014) was vele jaren als machinebankwerker werkzaam bij Zilgroba. In 1953 besloot hij met zijn gezin te emigreren naar Zuid-Afrika. Daar ging hij als onderhoudsmonteur aan de slag in een goudmijn. Eind 1956 kwam het gezin weer terug naar Nederland. Het leefklimaat met de apartheid vond Mees geen goede basis voor de opvoeding van hun drie kinderen. Goos Groen had hem verzekerd dat, mocht hij ooit weer terug komen,  hij direct weer bij hem kon komen te  werken. En dat is precies wat er gebeurde. Mees ging weer aan de slag bij Zilgroba. De hier afgebeelde foto van het personeel is zeer waarschijnlijk gemaakt ter gelegenheid van het afscheid van Mees. Op de achterzijde zetten veel collega’s hun handtekening. 


(Coll. Rob ten Kulve)



Zilgroba had echter haar langste tijd in Baarn wel gehad. Groen verkocht de hallen aan Philips die op die plek de succesvolle Philips Phonographische Industrie startte. Zilgroba verhuisde naar Amersfoort naar het gloednieuwe industrieterrein bij de Amsterdamseweg. De gemeente Amersfoort bouwde daar nieuwe bedrijfshallen en verhuurde die tegen gunstige tarieven om bedrijven van buiten Amersfoort aan te trekken. 

(Baarnsche Courant 1950)


De meeste Baarnse personeelsleden verhuisden mee. Helaas ging het met het bedrijf in Amersfoort bergafwaarts. In 1955 werd het faillisement uitgesproken en drie jaar later wordt de boel geveild.

De hallen van Zilgroba aan de Amsterdamseweg in Amersfoort.
(Coll. Archief Eemland)


Het personeel aan het werk in de hallen van Zilgroba.
(Coll. Rob ten Kulve)

Een advertentie van Zilplavo N.V. uit 1968
Goos Groen begon toen een nieuw bedrijf dat op meerdere locaties in Amersfoort systeemplafonds produceerde onder de naam Zilplafo. In 1969 overleed Goos Groen en dat luidde ook de teloorgang van Zilplafo in. Midden jaren zeventig kwam het in betalingsproblemen en in 1981 viel uiteindelijk het doek. Ook Zilplafo ging failliet.





Galvanisch Bedrijf Eemland
Toen Zilgroba verhuisde van Villa Veltheim naar de Oosterstraat, deed Goos Groen zijn activiteiten over aan Cornelis van Kasbergen uit Hilversum. Cornelis was al een half jaar bedrijfsleider bij Zilgroba en had daarvoor al ruime ervaring als metaalslijper. Van Kasbergen ging door onder de naam Galvanisch Bedrijf Eemland. Hij had al snel door dat het verzilveren van theelepeltjes voor particulieren financieel geen zoden aan de dijk zette en legde zich toe op het galvaniseren van metalen producten die door grote bedrijven gemaakt en verwerkt werden. Grote klanten werden aangetrokken, zoals rijwielfabriek Favro uit Uden, F.A.M. Stofzuigerfabriek, Haardenfabriek Tromp, N.V. Ahrend Globe uit Hilversum, fabrikant van boekhoudkasten, apparatenfabriek Mirani uit Soest en D.M.F. Motorenfabriek uit Driebergen. Zoon Gerrit van Kasbergen (1926-2008) werd mede-directeur en  inmiddels had het bedrijf zo’n 15 personeelsleden. Het souterrain van Veltheim werd te klein. 


De Galvanische Industrie “Eemland” aan de Kampstraat, nog in volle glorie.
(Coll. Geheugenvanbaarn.nl)

In 1958 verhuisde het bedrijf naar de Kampstraat in een pand dat de jaren daarvoor dienst gedaan had als opslagruimte voor motorenfabriek Bach uit Soest. De fabriek bestond uit twee afdelingen. In de aan het kantoor grenzende afdeling stonden chemische baden waarin het metaal veredeld werd. Daarachter lag de slijperij met een afzonderlijke ruimte voor de ontvettingsbaden. In de galvanische afdeling kwam een nieuw chroombad van 4000 liter en een glas-nikkelbad van 2500 liter zodat men zelfs grote autobumpers van een nieuwe chroomlaag kon voorzien. 

In 1983 overleed Van Kasbergen sr. Gerrit Leendert Vierbergen (1938-1987) nam het bedrijf over en werd directeur. Het pand en de grond bleven eigendom van de familie Van Kasbergen. In 1987 moest de vergunning op basis van de Hinderwet verlengd worden. Vierbergen diende de aanvraag bij de gemeente in, maar de buurt kwam in opstand. Onderzocht werd of de bodem op het terrein verontreinigd was. De testresultaten vielen mee. De bodem was weliswaar verontreinigd, maar leverde geen gevaar op voor de volksgezondheid. Kort nadat dhr. Vierbergen de vergunning aanvroeg overleed hij. Het bedrijf werd daarna geleid door de weduwe Vierbergen. 

Geen vergunning meer voor Galvanisch Bedrijf Eemland
(Baarnsche Courant 1988)

In 1988 besloot de gemeente geen vergunning meer te verlenen aan ‘Eemland’. Mevr. Vierbergen ging nog in beroep, maar eind 1990 besloot de rechter dat de activiteiten moesten worden gestaakt. Op 1 januari 1991 viel het doek. Het pand en de gronden werden verkocht aan SB Nederland dat de opruimkosten van de vervuiling niet kon betalen. Het ging failliet en de gemeente Baarn draaide voor een groot gedeelte op voor de enorme kosten van de sanering. Tot zelfs in de Brinkstraat moest de bodem gesaneerd worden. Ook de bodem onder Villa Veltheim werd onderzocht. Daar bleek ‘slechts’ van lichte verontreiniging sprake te zijn. 

2019: Het einde van tijdperk. De sloop van het fabriekspand van Galvanisch Bedrijf Eemland.
(Foto: Caspar Huurdeman)

Inmiddels (2022) worden op het terrein aan de Kampstraat woningen gebouwd. De galvanische industrie is nu voorgoed uit Baarn verdwenen.

De nieuwbouwwoningen aan de Kampstraat op de plek van Galvanisch Bedrijf Eemland (2022)
(Foto: Geheugenvanbaarn.nl)


Dank aan Rob ten Kulve voor de prachtige foto’s van personeel en fabriek Zilgroba.

Update 10 mei 2022: Mevr. M. Vries-Lengers uit Baarn stuurde ons het volgende bericht: 

Dag Eric, bij het lezen van jullie verslag over Galvaniseer inrichting Groen/ Later Karsbergen moet ik toch even melden dat jullie vergeten zijn te melden dat in 1963? het juiste jaar weet ik niet meer. hele fabriek in de Kampstraat in vlammen is opgegaan. Ik woonde toen in de Brinkstraat 29 en ben met onze boekhouding gevlucht naar ons tweede huis in de Mozartlaan, waar mijn moeder woonde, met onze oudste zoon, die toen nog een peuter was en inmiddels 61! Hij heeft daar wel een trauma over opgelopen, de vlammen laaiden zo hoog op en het was bloedheet. Ook de achterbuurman Bakker Schouten is toen het huis uitgevlucht. Gelukkig stond de wind niet onze kant op en is de brand onder controle gekomen. Detrichloorbakken waren uiteraard de oorzaak. Het bedrijfspand is toen volledig weer opgebouwd, want Kasbergen was gelukkig goed verzekerd. De omwonenden leven helaas niet meer en ik denk dat ik nog samen met mijn oudste zoon de enige ben die dit nog kan herinneren

Mevrouw Vries heeft helemaal gelijk. In de Baarnsche Courant van 21 november 1963 vonden we dit bericht:



Dit verhaal (aflevering 101) verscheen op maandag 9 mei 2022 
in de Baarnsche Courant  in de rubriek

  ’Vandaag is morgen alweer gisteren (bruggetjes naar vroeger)’

Deze rubriek is een samenwerking tussen de Historische Kring Baerne en Geheugenvanbaarn.nl    



Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op.
 Uiteraard kunt u Geheugenvanbaarn.nl ook volgen op Facebook en Twitter

Geïnspireerd geraakt door onze oud Baarn-verhalen? 
Kom in actie en deel ook uw herinneringen op Geheugenvanbaarn.nl.