donderdag 10 december 2015

Kerststallenroute Baarn "De Weg van het Licht" en andere (Baarnse) tradities

door Ed Vermeulen 



De Weg van het Licht (foto: Gerard Adolfse)
Traditie: het overdragen van persoon op persoon en van generatie op generatie van cultuurgoederen, overlevering en hetgeen dat wordt overgeleverd, een van oudsher bestaand gebruik en het handelen volgens overgeleverde gebruiken.                         

Deftig klinkende omschrijvingen van zaken die in mijn en zeer waarschijnlijk ook in uw leven een belangrijke rol spelen. In dit verhaal noem ik een aantal van deze tradities zoals het (bloemen)defilé bij Paleis Soestdijk, de rondgang door Baarn in de Kerstnacht van het muziekcorps van het Leger des Heils, het treintje in de etalage van Boekhandel Den Boer als teken van het naderende Sinterklaasfeest, de Kerstbijeenkomsten op de Lagere School en op Het Baarnsch Lyceum (we spraken van een Kerstwijding), de 1940-45 herdenking bij het monument van mijn zeevaartschool Kweekschool voor de Zeevaart in Amsterdam, de Kerstkist aan boord van Nederlandse koopvaardijschepen, de 4 mei herdenking bij het Monument op het Stationsplein en de Indiëherdenking op 15 augustus.
Maar denkt u ook aan het jaarlijks optuigen van de kerstboom en het aansteken van de kaarsjes (ooit echte!). Zelfs meer aardse zaken als oliebollen op oudejaarsavond, uitwaaien op het strand op nieuwjaarsdag en nasi-met-sate eten op 13 december, de dag na Ouwe Sunderklaas, bij Piet van Paviljoen 28 op Texel, in de jaren tachtig van de vorige eeuw kunnen onderdeel van de familietradities  worden.

Tradities in beeld


Soms denk ik wel eens dat het leven uit louter tradities bestaat en misschien is dat ook wel zo. De beleving zal van persoon tot persoon verschillen en kan sterk wisselend zijn, afhankelijk van hoe u in het leven staat of, ook niet onbelangrijk, waar en bij wie ooit uw wieg heeft gestaan.
Een bijzonder weetje is dat tradities sinds 2012 officieel zijn erkend als een nieuwe tak van erfgoed. Ook door Nederland werd toen het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Erfgoed ondertekend. In aanmerking komen tradities die zo belangrijk worden gevonden dat ze niet verloren mogen gaan. Per land wordt een zogenaamde nationale inventaris samengesteld. Tot de meest recente toevoegingen aan de Nederlandse lijst behoren de Indische Rijsttafel en het op Texel gevierde Ouwe Sunderklaas (Ouwe Sunder) op 12 december en de, eveneens Texelse, Meierblis op 30 april.

     Indische Rijsttafel                                        Ouwe Sunderklaas                                             Meierblis

De Weg van het Licht
Sommige tradities gingen, ingehaald door de tijd, verloren: het Defilé bij het Paleis en muzikale Kerstnachtroute van het Leger des Heils. Weer anderen  bleven, stevig geworteld in ons Baarnse leven. Er ontstonden ook nieuwe. De kerststallenroute ’De Weg van het Licht’ is er zo een. Dit jaar al voor de twintigste keer! Over deze kerststallenroute, inmiddels opgenomen in de eregalerij van Baarnse tradities, sprak ik met de Baarnse Jacqueline van den Eshof-Ansinger de bevlogen en enthousiaste initiatiefneemster. Zij vertelde hoe zij in december 1994, nu meer dan twintig jaar geleden, bij het zien van een grote kerststal op een plein in het stadje Malmédy in de Belgische Ardennen hiertoe werd geïnspireerd. Malmédy, onlosmakelijk verbonden met de Tweede Wereldoorlog en het Ardennenoffensief in de barre winter van 1944-1945.

Malmédy, bron van inspiratie
Haar idee was het om in het oude deel van Baarn een route te organiseren langs in tuinen opgestelde kerststallen. Dit alles onder de  naam ’De Weg van het Licht’     

In den beginne
Met Kerstmis vieren christenen over de gehele wereld de geboorte van Jezus nu ruim tweeduizend  jaar geleden in Bethlehem. De heilige Franciscus van Assisi, Italië, begon voor het eerst met het uitbeelden van een levende kerststal in een bos bij het stadje Greccio in het jaar 1223. Het zou het begin worden van  een mooie en vooral bijzondere Europese traditie.


Assisi                                                                  Franciscus van Assisi                                    Greccio

Vanaf dit moment begon de verspreiding van de Kerststal en tegelijkertijd haar zegetocht door Europa om uiteindelijk ook in Baarn een vaste plek te verwerven.

Kerststallen op de route (Foto's: Gerard Adolfse)


De Weg van het Licht
Vanaf 18 december 2015 tot en met 6 januari 2016 staan in meer dan honderd Baarnse tuinen, goed zichtbaar vanaf de openbare weg, bijzondere en sfeervol verlichte kerststallen en andere kersttaferelen opgesteld. De stallen worden, nieuw dit jaar, aangegeven met een duidelijk zichtbare witte, op een stok bevestigde, ster en zijn tot elf uur ’s avonds verlicht. De verscheidenheid is groot: veel traditionele, maar ook meer eigentijdse modern gestileerde stallen, stallen van Lego, Nijntje, en ook stallen ’met een knipoog’ en wandkleden. De fantasie van de deelnemers aan de route staat garant voor veel sfeervol kijkplezier, waarbij het goed is om te weten dat het merendeel van de stallen door de deelnemers zelf gemaakt zijn. Bij iedere stal hangt aan het hek een Routekaartje. Ook buiten de ’officiële’ route staan in zesentwintig tuinen mooie kerststallen opgesteld. Een bezoek hieraan is  ook zeker de moeite meer dan waard.


Kerststallen op de route (Foto's: Gerard Adolfse)

Bovendien doen dit in dit jubileumjaar ook een dertigtal winkeliers in de Laanstraat en Brinkstraat mee. Ook zij zijn herkenbaar aan een witte ster in de etalage. Daarbij is er een puzzeltocht gemaakt, waarvan de benodigde letters en cijfers te vinden zijn op een flink aantal sterren. In de loop der jaren heeft de route door een grote stroom aan publicaties in de landelijke pers nationale bekendheid gekregen en een trouwe schare kijkers aan zich weten te binden. Zelfs vanuit Duitsland en België weet men de weg naar de Baarnse kerststallenroute te vinden.
                        
Vind uw weg
De Kerststallenroute begint in de Faas Eliaslaan, waar u naast de vertrouwde stallen een opmerkelijke nieuwkomer zult aantreffen. In de voormalige Villa Cuba, nu Villa Elias, staat een prachtige stal opgesteld.
Kerstsfeer op de Faas Eliaslaan (Foto's: Nancy Nieuwenhuis)
Vervolgens loopt de route langs de Heilige Nicolaaskerk in de Kerkstraat via de Dalweg en Eemnesserweg naar Hoog Baarn, in totaal een ongeveer vier kilometer lange en mooie wandeling door winters Baarn! De stal in de Heilige Nicolaaskerk is in verband met de openingstijden van het kerkgebouw niet alle dagen te bezichtigen.


Heilige Nicolaaskerk

De kerk zelf is echter in elk geval wel grotendeels op eerste en tweede Kerstdag (25 en 26 december) open tot ongeveer vier uur in de middag. Op de eerste Kerstdag om half vier ‘s middags vindt in de kerk het traditionele ‘Kindje wiegen’ plaats waarbij kinderen verkleed  als Jozef, Maria, herder of engel naar de stal komen waarbij liedjes gezongen en verhalen verteld worden. Bij het huis rechts achter de Heilige Nicolaaskerk kunt u ook genieten van een prachtige kerststal.


Kindje wiegen in een Noord-Brabantse R.K. Kerk

Laat de kinderen…
Onze oudste kleinkinderen zijn in 1996 geboren, meisjes, inmiddels jongedames, op wie wij de eerste jaren van hun jonge leven hebben gepast. De kerststallenroute was toen, weliswaar aanzienlijk korter dan nu, een jaarlijks terugkerend onderdeel van de oppasdag! Steeds meer kinderen weten niet goed wat de gedachte achter Kerstmis is en wat er gevierd wordt. De Kerststallenroute biedt naast een mooie winterse wandeling aan ouders ook de mogelijkheid om de oorsprong van het Kerstverhaal te vertellen en te duiden. Wat de leeftijd van uw (klein)kinderen ook is, een kennismaking met de ’De Weg van het Licht’ zal ook hen aanspreken en inspireren.
                               
Kerststallen op de route (Foto's: Gerard Adolfse)
Zo wijd de wereld strekt
U vindt wereldwijd stallen in allerlei stijlen van Griekenland tot Ierland en van Finland tot Spanje, maar ook door geheel Zuid Amerika. Ik herinner mij de kerststal in het zeemanshuis ’Stella Maris’  (Sterre der Zee) in Buenos Aires, Argentinië waar ik in mijn jaren op zee in de jaren zestig van de vorige eeuw wel eens aanlegde. De eerlijkheid gebiedt me echter te zeggen dat ik in die jaren meer oog had voor de Maria achter de bar dan die in de stal. Bijzonder ook is dat in Spanje en dan met name in de regio Catalonië rond Barcelona een specifieke traditie in ere wordt gehouden: de Caganer Catalan, het Poeperdje, een man op zijn hurken die aan het poepen is! Deze figuur is over het algemeen aan de achterkant van de kerststal verstopt.



Caganer Catalan
Zijn behoefte wordt gezien als het symbool van de vruchtbaarheid der aarde. Een teken van geluk omdat het de aarde bemest en een goede oogst voor het komende jaar zeker stelt. Een gewoonte ontstaan in de 18e eeuw. Ook in de Baarnse kerststallenroute heeft de Caganer een plekje gekregen. Weet u hem te vinden?                    

Ten slotte
Welke weg u ook bewandelt in uw leven: het pad der rechtvaardigen dat is als de morgenglans of uw eigen boulevard of broken dreams, de weg van het licht is toch de allermooiste. Wat je ook doet, waar je ook bent, Kerst kan en moet altijd gevierd worden! Goed Kerstfeest gewenst.
            


Foto: Gerard Adolfse
         

Met dank  aan :
Mevrouw Jacqueline van den Eshof- Ansinger

Informatie over alle te bezichtigen stallen, routebeschrijving en puzzeltocht vindt u vanaf 10 december op de website  www.wegvanhetlicht.nl. In de donkere uren kan het meenemen van een zaklampje handig zijn. Maar uiteraard voldoet ook het licht van smartphone of tablet. Woont u in Baarn op de route en wilt u (eventueel ook buiten de route) zelf een bijdrage leveren aan deze mooie Baarnse traditie? U kunt uw belangstelling kenbaar maken aan mevrouw J. van den Eshof-Ansinger (tel. 035 5417622) of via het mailadres: kerststallenroute@ansinger.nl

De kerststallenroute wordt mede mogelijk gemaakt door: Repro Baarn, Hubo Seure Baarn, Nieuw Baarnsche School (NBS), Winkeliersvereniging ’Centrum Baarn’ en de Gebr. Zwanikken (Houtbewerking & schilderwerken), Soest.  








Ed Vermeulen (1942)


Vragen, opmerkingen of tips? Neem gerust contact op. Uiteraard kunt u groenegraf.nl ook volgen op Facebook en Twitter

1 opmerking:

  1. Prachtig dat dit in deze tijd nog kan plaatsvinden zonder allerlei narigheid. Hier bij ons is dit helaas niet mogelijk.

    BeantwoordenVerwijderen