vrijdag 10 januari 2020

100 jaar Kruiskerk


Hoe zat dat toch met die gereformeerden in oktober 1981? 
Op 21 oktober 1980 was het honderd jaar geleden dat de eerste steen werd gelegd voor het misschien niet zo fraaie, maar toch wel markante kerkgebouw aan de Oude Utrechtseweg. Dit heuglijke feit geeft de Gereformeerde Kerk van Baarn aanleiding een soort feestjaar in te luiden, dat duurde tot 22 juni 1981. De datum waarop het honderd jaar geleden de kerk plechtig in gebruik werd genomen.
Veel misverstanden
Menig buitenstaander heeft van oudsher het idee dat de gereformeerden een zwaar op de hand volkje zijn, Van de leden van de Gereformeerde Kerken in Nederland, waar het in dit verhaal om gaat, kun je dat al lang niet meer zeggen. In theologische en maatschappelijk opzicht tonen deze kerken zich tegenwoordig veelal vooruitstrevender dan de Nederlandse Hervormde Kerk en de Rooms-Katholieke Kerkprovincie, om de twee andere grote maar even te noemen.
Tot de misverstanden draagt wellicht het niet geringe aantal kleinere groe­peringen bij, dat het bijvoeglijk naamwoord gereformeerd in zijn vaandel Toert: de Christelijke Gereformeerde Kerk, de (vrijgemaakt) Gereformeerde Kerk, De Nederlands Gereformeerde Kerk, de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk (in Baarn wijkgemeente 3 geheten) en de Gereformeer­de Gemeenten.
Deze groeperingen zijn inderdaad veel sterker "confessioneel" dan de "gewone" gereformeerden van de Kruiskerk aan de Oude Utrechtseweg en de Op, standingskerk aan de Eemweg. Maar we moeten aantekenen dat heel wat "gewone" gereformeerden zich ernstig zorgen maken over de ruimte die in hun kerk is ontstaan.
Hoe (ingewikkeld) het in Baarn ging.
Van 1812-1869 stond hier als hervormd predikant dominee Ludovicus Lucas Hondius Goukes die volgens de overleveringen meer' op zijn aardappelveld werkte dan in zijn gemeente. Sommige schapen van deze herder, die moeite hadden met zijn preken, gingen kerken in een lokaaltje in de Lage Vuursche, waar sedert 1852 een zekere Piet Vervat, smid van beroep, godsdienstoefeningen hield. Na de dood van Vervat werden er door de bezwaarden hervormden diensten gehouden ten huize van schoenmaker Jan Mook in de Leestraat, onder leiding van Jacob de Ruig, eveneens schoenmaker.
Daar zag je ook regelmatig H. Brölman en S. de Zoete. Deze gingen wel eens verderop kerken, namelijk in de Christelijke Gereformeerde kerk te Spakenburg, waar ds. J. H. Maatjes stond. Door hun ijver werd er op 25 mei 1876 ook zo'n (uit de Afscheiding van 1834 ontstane) kerk in Baarn geïnstalleerd. Jacob de Ruig echter was het met deze gang van zaken niet eens en vergaderde voortaan met zijn aanhang in 'n gebouwtje, dat zijn broer Hessel achter zijn winkel in de Turfstraat 6 neerliet zetten. Deze groep wendde zich op 16 april 1887 tot de hervormde kerkenraad met het verzoek zich bij de in 1886 begonnen nieuwe afscheidingsbeweging, de Doleantie, aan te sluiten.
Dit verzoek werd zonder pardon afgewezen en zo ontstond er in Baarn nog een Nederduits
Gereformeerde kerk, die alras van de Turfstraat verhuisde naar een kerkgebouwtje, dat voor f 5.600, werd neergezet aan de Eemnesserweg (achter nr. 29 en 31). De christelijke gereformeerden hadden inmiddels gebouwd aan de Leestraat, waar nu nr. 36 staat, maar kregen daar al spoedig te kampen met ruimtegebrek.
Het lukte bosbaas De Zoete van zijn baas Prins Hendrik (de Zeevaarder) aan de Oude Utrechtseweg een stuk grond in erfpacht te krijgen. ,,Maar", zei de Prins tegen De Zoete, ,,het moet een mooi, monumentaal kerkgebouw worden, geen schapenhok!" Nu, dat lukte: voor f 15.000,- verrees een bouwwerk van niet geringe allure halverwege de bouw ging de aannemer failliet. Na voorafgaande hartelijke besprekingen kwam op 25 november 1893 in Baarn de samenstelling tot stand van de (afgescheiden) christelijke gereformeerden en de (dolerende) nederduits gereformeerden.
Zij gingen toen behoren tot de Gereformeerde Kerken in Nederland, maar een gedeelte, dat het hiermee niet eens kon zijn, bleef (tot op heden) Christelijke Gereformeerde Kerk heten. De verenigde gereformeerden met hun kinderrijke gezinnen barstten uit het (nu gezamenlijke) kerkgebouw aan de Oude Utrechtseweg. Dus werd dat in 1904 uitgebouwd voor de som van ruim f 10.500,-. 'Men kerkte toen zo lang in de grote zaal van Hotel de la Promenade, ingang Laanstraat. Na tien jaar werd de kerk uitgebreid met gaanderijen en het kabinetsorgel, waaraan J. Deijs altijd zulke goede klanken wist te ontlokken, vervangen door een ,,groot" orgel, totale kosten f 6.250,-.
Vallen en opstaan
De geschiedenis van de Gereformeerde Kerk van Baarn is er een van vallen en opstaan. Welke geschiedenis niet? Het is een geschiedenis met een lach en een traan, beleefd en gemaakt door koppige, verontwaardigde, principiële, lastige en ook aardige mensen.



Geen opmerkingen:

Een reactie posten